ssaki · osiadły
Wiewiórka pospolita
Sciurus vulgaris
Najczęściej widywany dziki ssak polskiego lasu; jej wizytówką jest szyszka ogryziona do gołego trzonka z pęczkiem łusek na końcu.
- Rodzina
- wiewiórkowate
- Wielkość
- długość ciała 20 do 25 cm, ogon 15 do 20 cm, masa 250 do 450 g
- Długość życia
- zwykle trzy do pięciu lat
- W ciągu roku
- osiadły
- Ochrona
- częściowa
- Kiedy obserwować
- I–XIINajlepiej widoczny w miesiącach: styczeń, luty, marzec, kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, październik, listopad, grudzień.
Fot. RhododendritesCC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons · zdjęcie pomniejszone
.jpg){kind=link}
W terenie
Jak rozpoznać
- 01 / CECHA
Ubarwienie
Od rudej przez brunatną po prawie czarną, zawsze z białym spodem. Ciemne osobniki są częstsze w borach górskich i nie są osobnym gatunkiem.
- 02 / CECHA
Uszy
Zimą na końcach uszu wyrastają wyraźne pędzelki, latem zanikają. Ich obecność mówi o porze roku, nie o gatunku.
- 03 / CECHA
Ruch
Po pniu porusza się skokami, po gałęziach biegnie z rozpostartym ogonem służącym za ster. Przed człowiekiem obchodzi pień dookoła, zostając po przeciwnej stronie.
- 04 / CECHA
Głos
Ostre, terkoczące „czuk-czuk-czuk” z gałęzi, często połączone z uderzaniem ogonem. To głos ostrzegawczy, słyszalny znacznie częściej niż samo zwierzę widziane.
Tropy i ślady
Co zostawia
- ZEROWANIE
Ogryziona szyszka
Szyszka obrobiona dookoła osi aż do gołego trzonka, z zachowanym pęczkiem kilku łusek na samym wierzchołku. Leży w kupkach przy pniu, na pniaku albo na konarze, razem z odgryzionymi łuskami.
Nie pomyl: Ogryzione szyszki zostawiają też inne gryzonie. Porównaj sposób usunięcia łusek, wielkość resztek i ślady w otoczeniu; sama odsłonięta oś nie daje pewności.
- TROP
Trop skokiem
Cztery odciski w jednej grupie: dwa większe, pięciopalczaste odciski tylnych łap stoją przed dwoma mniejszymi, czteropalczastymi przednimi. Grupy powtarzają się co kilkadziesiąt centymetrów.
Wymiar: grupa tropów 10 do 18 cm
Nie pomyl: Zając zostawia podobny układ, ale jego tylne odciski są wyraźnie dłuższe, a odstępy między grupami wielokrotnie większe.
- GNIAZDO
Gniazdo z gałązek
Kulista, zamknięta konstrukcja o średnicy około 30 cm, z gałązek, mchu i liści, wciśnięta w rozwidlenie przy pniu. Ma boczne wejście i wyściółkę, czym różni się od otwartego gniazda ptaka.
Wymiar: średnica około 30 cm
Nie pomyl: Kuliste, zamknięte gniazda budują również niektóre ptaki. Oceń budulec i wielkość z dystansu, bez zaglądania do środka.
- ZEROWANIE
Rozłupany orzech
Orzech laskowy rozdzielony na dwie równe połówki albo z okrągłym otworem o gładkich, wygryzionych brzegach. Leży w miejscu żerowania, nie tam, gdzie rósł.
Ślad rozstrzyga rozpoznanie tylko razem z miejscem i porą roku. Pojedynczy odcisk w rozmytym błocie bywa nie do oznaczenia i nie ma w tym nic wstydliwego.
Siedlisko
Gdzie szukać
Wszystkie typy lasu, także parki miejskie. Najliczniejsza tam, gdzie obradzają szyszki, orzechy i żołędzie; liczebność waha się z roku na rok wraz z urodzajem.
Lasy, w których bywa najczęściej
Zwierzę nie jest przypisane do siedliska tak ściśle jak roślina. Lista mówi, gdzie spotyka się je najczęściej, a nie gdzie wyłącznie.
wrzesień
Kalendarz gatunku
| Zjawisko | styczeń | luty | marzec | kwiecień | maj | czerwiec | lipiec | sierpień | wrzesień, bieżący miesiąc | październik | listopad | grudzień |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Gody | tak | tak | tak | nie | nie | tak | tak | nie | nie | nie | nie | nie |
| Młode w gnieździe | nie | nie | tak | tak | nie | nie | nie | tak | tak | nie | nie | nie |
| Gromadzenie zapasów | nie | nie | nie | nie | nie | nie | nie | nie | tak | tak | tak | nie |
zjawisko trwanie występujeBieżący miesiąc: wrzesień.
Terminy zależą od pogody, wysokości nad poziomem morza i regionu. Kolumnę bieżącego miesiąca zaznaczyliśmy tłem.
Nie pomyl
Podobne gatunki
| Gatunek | Nazwa łacińska | Czym się różni |
|---|---|---|
| Kuna leśnaMartes martes | Martes martes | Kuna jest kilka razy większa, ma jasną plamę na gardle i porusza się po ziemi skokami parami, nie czwórkami. |
Dane
Ochrona, fakty i terminy
Status ochronny
Częściowa
Gatunek objęty ochroną częściową, wymieniony w załączniku nr 2 rozporządzenia.
Źródło: Ochrona gatunkowa zwierząt, tekst jednolity (Dz.U. 2022 poz. 2380), załączniki 1 i 2. Sprawdzono: 15 września 2026.
Fakty
Masa
250 do 450 g
Zapasy
chowa nasiona pojedynczo w ściółce i w szczelinach kory
Zima
nie zapada w sen zimowy; w mrozy przesypia kilka dni w gnieździe
Terminy z tej karty
- bór
- Las z przewagą drzew iglastych, najczęściej sosny, na ubogiej i kwaśnej glebie.
- drzewostan
- Grupa drzew rosnących razem, podobnych wiekiem i składem na tyle, że opisuje się je jako całość.
- podszyt
- Dolna warstwa krzewów i młodych drzew, która nie wyrasta ponad cztery metry.
- okap
- Warstwa koron najstarszych drzew: dach lasu, który rozdziela światło.
Pełne wyjaśnienia są w słowniczku.
Skąd to wiemy
Opis nie został jeszcze zestawiony ze źródłem urzędowym: traktuj go jako wstępny. Status ochronny jest wyjątkiem i ma własne źródło powyżej.
Opracowanie własne na podstawie ogólnodostępnych materiałów leśnych i przyrodniczych; status prawny z rozporządzeń o ochronie gatunkowej zwierząt oraz o liście gatunków łownych.
Przegląd karty: 15 września 2026. Wymiary, terminy i długość życia są orientacyjne.
Ilustracje poglądowe z przezroczystym tłem. Pięć z nich powstało wcześniej dla koła roku i jest tu użytych ponownie bez zmian; pozostałe powstały dla atlasu w tym samym stylu. Rysunek pokazuje ogólny pokrój i układ barw, nie zastępuje fotografii ani klucza do oznaczania.
Fotografie pochodzą z Wikimedia Commons; autor i licencja stoją przy każdym zdjęciu, a strona pliku jest jedno kliknięcie dalej. Zdjęcia pomniejszyliśmy i przekodowaliśmy, nie zmienialiśmy tego, co pokazują. Przy wyborze sprawdzaliśmy nazwę gatunkową w kategoriach pliku, bo nazwa pliku bywa myląca.