ssaki · osiadły
Zając szarak
Lepus europaeus
Długie uszy z czarnymi końcami i tylne nogi, które w biegu lądują przed przednimi; jego trop czyta się odwrotnie, niż podpowiada instynkt.
- Rodzina
- zającowate
- Wielkość
- długość 50 do 70 cm, uszy 10 do 14 cm, masa 3 do 5 kg
- Długość życia
- zwykle kilka lat
- W ciągu roku
- osiadły
- Ochrona
- łowny
- Kiedy obserwować
- I–IV, X–XIINajlepiej widoczny w miesiącach: styczeń, luty, marzec, kwiecień, październik, listopad, grudzień.
Fot. Ott RebaneCC BY 2.0 · Wikimedia Commons · zdjęcie pomniejszone
W terenie
Jak rozpoznać
- 01 / CECHA
Uszy
Długie uszy z ciemnymi końcami są dobrze widoczne ponad głową. Porównuj je z długością głowy i proporcjami ciała, ponieważ sam ciemny koniec ucha nie wystarcza do oznaczenia.
- 02 / CECHA
Sylwetka
Tylne nogi znacznie dłuższe od przednich, przez co zad jest wyraźnie uniesiony. W spoczynku zwierzę wciska się w płytkie zagłębienie i staje się niemal niewidoczne.
- 03 / CECHA
Ucieczka
Zrywa się dopiero z bliska i biegnie zygzakiem, często pod górę, bo dłuższe tylne nogi dają mu tam przewagę. Nie ucieka do nory, bo jej nie ma.
- 04 / CECHA
Tryb życia
Aktywny głównie o zmierzchu i nocą. Młode rodzą się owłosione i z otwartymi oczami. Pozostają ukryte w roślinności; samo znalezienie młodego bez matki nie oznacza porzucenia.
Tropy i ślady
Co zostawia
- TROP
Grupa czterech odcisków
W skoku dwie duże tylne łapy lądują przed mniejszymi przednimi, patrząc w kierunku ruchu. Większe odciski leżą obok siebie na czele grupy, a mniejsze za nimi, zwykle jeden za drugim. Odstępy zależą od tempa biegu.
Wymiar: tylna łapa 10 do 15 cm, odstęp grup 0,5 do 2 m
Nie pomyl: Wiewiórka zostawia taki sam układ, ale kilka razy mniejszy i z krótkim odstępem między grupami.
- ZEROWANIE
Ukośne cięcie pędu
Młody pęd odcięty ukośnie i dość gładko przez siekacze. Wysokość śladu zależy także od pokrywy śnieżnej; porównaj cięcie z tropami i bobkami w pobliżu.
Nie pomyl: Sarna zrywa pęd i zostawia strzępiasty koniec; zając tnie czysto, bo ma siekacze w obu szczękach.
- ODCHODY
Bobki
Spłaszczone kulki koloru słomy, matowe i pełne rozdrobnionych włókien roślinnych, rozrzucone pojedynczo, a nie w kupce.
Wymiar: 15 do 20 mm
Nie pomyl: Bobki sarny są czarne, lśniące i leżą w zwartej kupce.
- INNE
Kotlina
Płytkie, owalne zagłębienie w ziemi albo trawie, dopasowane do ciała zwierzęcia, zwykle pod miedzą albo kępą. Zając nie kopie nory i cały rok leży na powierzchni.
Ślad rozstrzyga rozpoznanie tylko razem z miejscem i porą roku. Pojedynczy odcisk w rozmytym błocie bywa nie do oznaczenia i nie ma w tym nic wstydliwego.
Siedlisko
Gdzie szukać
Pola, miedze, skraje lasu, młodniki i uprawy leśne. Wnętrza zwartych, ciemnych drzewostanów unika; potrzebuje otwartej przestrzeni i widoczności.
Lasy, w których bywa najczęściej
Zwierzę nie jest przypisane do siedliska tak ściśle jak roślina. Lista mówi, gdzie spotyka się je najczęściej, a nie gdzie wyłącznie.
wrzesień
Kalendarz gatunku
| Zjawisko | styczeń | luty | marzec | kwiecień | maj | czerwiec | lipiec | sierpień | wrzesień, bieżący miesiąc | październik | listopad | grudzień |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Gonitwy godowe | tak | tak | tak | tak | nie | nie | nie | nie | nie | nie | nie | nie |
| Młode | nie | nie | tak | tak | tak | tak | tak | tak | nie | nie | nie | nie |
| Spałowanie młodników | tak | tak | tak | nie | nie | nie | nie | nie | nie | nie | nie | tak |
zjawisko trwanie występujeBieżący miesiąc: wrzesień.
Terminy zależą od pogody, wysokości nad poziomem morza i regionu. Kolumnę bieżącego miesiąca zaznaczyliśmy tłem.
Nie pomyl
Podobne gatunki
| Gatunek | Nazwa łacińska | Czym się różni |
|---|---|---|
| Wiewiórka pospolitaSciurus vulgaris | Sciurus vulgaris | Wiewiórka jest ruda, nadrzewna i kilka razy mniejsza; jej grupy tropów dzieli kilkadziesiąt centymetrów, nie metry. |
Dane
Ochrona, fakty i terminy
Status ochronny
Łowny
Gatunek łowny z okresem ochronnym. Nie jest objęty ochroną gatunkową.
Źródło: Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 11 marca 2005 r. w sprawie ustalenia listy gatunków zwierząt łownych (Dz.U. 2005 nr 45 poz. 433, z późniejszymi zmianami). Sprawdzono: 15 września 2026.
Fakty
Masa
3 do 5 kg
Młode
rodzą się widzące i owłosione, poza norą
Prędkość
w ucieczce osiąga kilkadziesiąt kilometrów na godzinę
Terminy z tej karty
- zrąb
- Powierzchnia, z której wycięto drzewa, przygotowana pod nowy las.
- podrost
- Młode drzewa rosnące pod okapem starych, które kiedyś je zastąpią.
- drzewostan
- Grupa drzew rosnących razem, podobnych wiekiem i składem na tyle, że opisuje się je jako całość.
Pełne wyjaśnienia są w słowniczku.
Skąd to wiemy
Opis nie został jeszcze zestawiony ze źródłem urzędowym: traktuj go jako wstępny. Status ochronny jest wyjątkiem i ma własne źródło powyżej.
Przegląd karty: 15 września 2026. Wymiary, terminy i długość życia są orientacyjne.
Ilustracje poglądowe z przezroczystym tłem. Pięć z nich powstało wcześniej dla koła roku i jest tu użytych ponownie bez zmian; pozostałe powstały dla atlasu w tym samym stylu. Rysunek pokazuje ogólny pokrój i układ barw, nie zastępuje fotografii ani klucza do oznaczania.
Fotografie pochodzą z Wikimedia Commons; autor i licencja stoją przy każdym zdjęciu, a strona pliku jest jedno kliknięcie dalej. Zdjęcia pomniejszyliśmy i przekodowaliśmy, nie zmienialiśmy tego, co pokazują. Przy wyborze sprawdzaliśmy nazwę gatunkową w kategoriach pliku, bo nazwa pliku bywa myląca.