Odkrywaj / budowa drzewa
W środku drzewa
Pień ma wiele zadań. Wybierz jego część, poznaj jej rolę, a potem przyjrzyj się jednemu przyrostowi drewna.
Od kory do rdzenia
Wybierz część pnia. Na rysunku zaznaczymy jej pasmo i podświetlimy odpowiedni numer.
Brzeg pnia w powiększeniuOD KORY (1) W GŁĄB DREWNA (4)
- Korowina
- Najgrubsza z warstw kory. Na pasku zostaje najszersza, ale bez rzeczywistych spękań.
- Łyko
- Cieńsze od korowiny. Na schemacie pas kilkakrotnie węższy niż warstwa nad nim.
- Miazga
- W drzewie to strefa kilku warstw komórek. Na rysunku i na pasku powiększona wielokrotnie.
- Biel
- Sięga w drewno głębiej niż cała kora. Na pasku pokazana skrótowo, bez słojów.
Pasek pokazuje kolejność warstw, nie ich rzeczywiste proporcje. Miazga jest w naturze cienka jak kilka warstw komórek.
Osłona zewnętrzna
Korowina
Zewnętrzna część kory chroni wnętrze pnia i ogranicza utratę wody. Jej powierzchnia u starszej sosny jest spękana.
- Na schemacie
- Na rysunku: gruby, nierówny brzeg. Najgrubsza z warstw kory. Na pasku zostaje najszersza, ale bez rzeczywistych spękań.
- W terenie
- Na pniu: u dołu gruba, łuskowata i szara; wyżej cieńsza, o rudopomarańczowej barwie.
Przeczytaj pełny opis budowy
- 1. Korowina: osłona zewnętrzna
- Zewnętrzna część kory chroni wnętrze pnia i ogranicza utratę wody. Jej powierzchnia u starszej sosny jest spękana. Na pniu: u dołu gruba, łuskowata i szara; wyżej cieńsza, o rudopomarańczowej barwie.
- 2. Łyko: transport cukrów
- Wewnętrzna część kory przewodzi produkty fotosyntezy do miejsc, które ich potrzebują: między innymi korzeni i rosnących tkanek. Na pniu: wilgotna, jaśniejsza warstwa odsłaniana dopiero po oddzieleniu kory.
- 3. Miazga: wzrost na grubość
- Miazga wytwarza drewno do wewnątrz, a łyko na zewnątrz. Ta cienka strefa dzielących się komórek pozwala pniowi grubieć. Na pniu: niewidoczna gołym okiem. W okresie wzrostu kora oddziela się właśnie w tym miejscu.
- 4. Biel: przewodzenie wody
- Zewnętrzna część drewna przewodzi wodę. Żywe komórki miękiszowe uczestniczą też w magazynowaniu. Większość dojrzałych komórek drewna, także bielu, jest martwa. Na przekroju: jaśniejszy pierścień przy brzegu, świeżo po ścince zwykle wilgotniejszy od środka.
- 5. Twardziel: wewnętrzne drewno
- Ta część drewna nie przewodzi już wody. U sosny zwyczajnej twardziel z czasem odróżnia się barwą od bielu. Jej udział zależy od drzewa. Na przekroju: ciemniejszy środek, od jasnobrązowego po czerwonawy. Buk nie ma tak wyraźnej barwy.
- 6. Rdzeń: początek osi pędu
- Niewielki rdzeń pozostaje w środku starszego pnia po początkowym rozwoju pędu. Rdzeń i twardziel to różne części drzewa. Na przekroju: punkt wielkości główki szpilki, rzadko dokładnie pośrodku tarczy.
- 7. Promienie drzewne: połączenia w poprzek pnia
- Promienie uczestniczą w transporcie i magazynowaniu w kierunku promieniowym. Woda w drewnie płynie przede wszystkim wzdłuż pnia, nie dookoła słojów. Na przekroju sosny: tak wąskie, że bez lupy prawie niewidoczne. U dębu widać je jako błyszczące pasma.
Porównaj z fotografią
Prawdziwe drewno jest mniej regularne
Schemat porządkuje to, co w pniu jest nieregularne. Poniżej ta sama sosna zwyczajna na zdjęciu przekroju. Cztery różnice widać gołym okiem. Fotografii nie przypisujemy wieku: brak udokumentowanego datowania tej próbki.
- Położenie rdzenia
- Na schemaciePunkt rdzenia leży dokładnie w środku koła.
- Na fotografiiRdzeń jest przesunięty: przyrosty po jednej stronie są szersze niż po drugiej.
- Szerokość przyrostów
- Na schemacieDwanaście modelowych przyrostów ma powtarzalne odstępy.
- Na fotografiiOdstępy zmieniają się z roku na rok; kilka sąsiednich bywa bardzo wąskich.
- Granica twardzieli
- Na schemacieCiepła barwa środka wyraźnie odcina się od jasnej bieli.
- Na fotografiiNa tym przekroju barwy nie da się rozdzielić gołym okiem. Twardziel bywa widoczna dopiero na innych próbkach.
- Pęknięcie i brzeg
- Na schemacieObrys jest zamknięty, kora tworzy równy pierścień.
- Na fotografiiOd brzegu ku środkowi biegnie szczelina wysychania, a kora ma nierówną grubość i miejscami odpadła.
Przyrost nie jest prognozą pogody
W klimacie z wyraźnymi sezonami przyrost często odpowiada rokowi. Mogą jednak wystąpić pozorne granice lub lokalne braki. Szerokość zależy od wielu warunków; sama nie zdradza temperatury ani sumy opadów.
Czego słój nie powie
Wiek całego drzewa
Przekrój pobrany powyżej nasady pnia nie zawiera lat, w których drzewo dopiero rosło do tej wysokości.
Oceń wniosek o wieku →Rok brakującego przyrostu
Na jednym promieniu przyrost może być nieobecny. Wykrywa się go przez porównanie z innymi próbkami, nie przez samo liczenie.
Wstaw lukę w próbce →Pogoda z jednej szerokości
Szerokość zależy od wielu warunków naraz. Pojedyncza wartość nie podaje temperatury ani sumy opadów.
Sprawdź wniosek o suszy →Gatunek z rytmu słojów
Układ szerokości nie wskazuje gatunku. Do rozpoznania służą liście, owoce i budowa drewna.
Dopasuj liść do owocu →Źródła i opracowanie ćwiczenia
Schemat i opracowanie: Świat Lasu. Rysunek objaśnia budowę sosny; nie odwzorowuje pomiaru konkretnego pnia, a grubości tkanek na nim nie są w skali. Fotografia zachowuje własną metrykę.