Jak mierzono las przed satelitami?
Na mapie drzewo może być punktem, w notatniku zbiorem wymiarów, a w terenie dużym, nierównym pniem. Przeniesienie go do tabeli wymaga kilku różnych pomiarów. Część dawnych pomysłów na te pomiary pozostaje użyteczna także dzisiaj.
Duża suwmiarka i leśna taśma
Średnicomierz, potocznie nazywany klupą, przypomina dużą suwmiarkę. Dwa ramiona obejmują pień, a podziałka pozwala odczytać jego średnicę. Taśma odpowiada na inne pytanie: jak długa jest mierzona część drewna? Leśna wersja może mieć haczyk umożliwiający zaczepienie końca i wykonanie pomiaru przez jedną osobę.
Różnica między średnicą a obwodem ma znaczenie przy zapisie. Taśma opasująca pień mierzy drogę dookoła, klupa odległość pomiędzy jego bokami. Dwie podobnie wyglądające liczby bez nazwy wielkości i jednostki łatwo błędnie porównać. Dobry zapis zaczyna się więc jeszcze przed odczytaniem podziałki.
Porównywalny pomiar potrzebuje umowy
W opisie pracy Nadleśnictwa Drygały pomiar pierśnicy wykonywany jest na wysokości 1,3 m. Dla wybranych drzew mierzy się także wysokość. Użycie ustalonego poziomu pomiaru średnicy ogranicza dowolność: grubość przy samej ziemi nie odpowiada przecież grubości kilka metrów wyżej.
Wysokościomierz pozwala oszacować pionowy wymiar drzewa bez wchodzenia na wierzchołek. Sama średnica nie dostarcza tej informacji. Dalsze obliczenia mogą korzystać z wielu cech jednocześnie, dlatego terenowa tabela ma więcej niż jedną kolumnę. Metoda pomiaru jest częścią informacji o wyniku.
| Narzędzie | Mierzona cecha |
|---|---|
| Średnicomierz | Średnica pnia w określonym miejscu. |
| Taśma | Odległość, długość lub obwód, zależnie od sposobu użycia. |
| Wysokościomierz | Wysokość drzewa. |
| Odbiornik GNSS | Położenie punktu w przestrzeni. |
Satelita pomaga znaleźć położenie
Odbiornik GNSS wykorzystuje sygnały satelitarne do wyznaczania położenia. Pod koronami ich dostępność może być ograniczona, a odbicia pogarszać pomiar. Opracowanie Lasów Państwowych opisuje między innymi uśrednianie wielu obserwacji oraz łączenie pomiaru satelitarnego z odległością i kierunkiem zmierzonymi innymi narzędziami.
Współrzędne odpowiadają na pytanie „gdzie?”, nie na wszystkie pytania o stojące tam drzewo. Zapis punktu nie zastępuje automatycznie pomiaru średnicy ani rozpoznania gatunku. W praktyce informacje przestrzenne i obserwacje przy samym pniu mogą się uzupełniać.
Przedmiot pokazuje sposób pracy
Na ekspozycji techniki leśnej w gołuchowskiej Owczarni są przyrządy pomiarowe oraz materiały geodezyjne i kartograficzne. Oglądane razem pozwalają prześledzić przejście od drzewa i działki w terenie do liczb oraz mapy.
Przy dawnym narzędziu warto odszukać podziałkę, ruchome części i sposób trzymania. Widać wtedy, którą czynność ułatwiało człowiekowi. Porównanie ze współczesnym przyrządem bywa ciekawsze od prostego podziału na „stare” i „nowe”: zmieniają się materiały oraz zapis wyniku, a pytanie o konkretny wymiar pozostaje.
Źródła opracowania
Tekst Świata Lasu powstał na podstawie poniższych materiałów. Przy każdej pozycji wskazujemy, jaką część tematu dokumentuje.
- Niezbędnik leśnika ↗Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Poznaniu. Średnicomierz, taśma i narzędzia do oznaczania drewna.
- Mierzymy las ↗Nadleśnictwo Drygały, RDLP w Białymstoku. Pomiar pierśnicy na wysokości 1,3 m, pomiary wysokości oraz rejestrowanie danych.
- Pomiary GPS w lesie ↗Geomatyka w Lasach Państwowych. Ograniczenia pomiarów satelitarnych pod koronami i uśrednianie obserwacji.
- Muzeum Leśnictwa: Owczarnia ↗Ośrodek Kultury Leśnej w Gołuchowie. Zbiory techniki leśnej, narzędzia pomiarowe i makiety dawnych przemysłów.