Kora i pąki zimą: klucz, gdy nie ma liści

Przez połowę roku las nie pokazuje liści. To akurat dobry moment na naukę, bo bez zieleni widać sylwetki, korę i gałęzie. Cechy zimowe są przy tym stabilniejsze niż liść: nie zmieniają się między wiosną a jesienią i nie zależą od tego, czy gałąź rosła w cieniu.

Zacznij od ustawienia pąków

Pierwsze pytanie brzmi: czy pąki siedzą na pędzie parami naprzeciw siebie, czy pojedynczo, raz z jednej, raz z drugiej strony. To jedna obserwacja, a odcina połowę możliwości. Parami rosną klon i jesion. Pojedynczo i na przemian rosną buk, dąb, brzoza, grab, olsza i leszczyna.

• Jesion wyniosły: czarne, matowe pąki ustawione parami, każda para obrócona o ćwierć obrotu względem poprzedniej. Pęd sztywny, szarozielony i gładki.
• Klon: pąki parami i na krzyż, kształt bardziej kulisty. U klonu zwyczajnego brązowe, u jawora zielone z ciemno obrzeżonymi łuskami.
• Buk zwyczajny: pąki wrzecionowate, ostre i wyjątkowo długie, wiele z nich dochodzi do dwóch centymetrów, na nagim pędzie.
• Dąb: niewielkie, stożkowate pąki, krótkie, jajowate i przytępione na wierzchołku; gałązki proste, nagie i połyskujące.
• Leszczyna pospolita: pędy owłosione, pąki jajowate, rozmieszczone jak u buka, czyli pojedynczo i na przemian.

Kora zmienia się z wiekiem

W młodości kora jest gładka i najczęściej zielonkawa. Z czasem narastają kolejne warstwy, kora pęka, łuszczy się, czasem odpada. Wzór spękań jest cechą gatunku: bywa podłużny, równoległy albo poprzeczny, w dłuższych lub krótszych odcinkach. Dlatego ten sam gatunek wygląda inaczej na młodniku i inaczej na starym drzewie, a porównywać trzeba zawsze podobny wiek.

Brzoza jest najprostszym przykładem. Jej kora zawiera betulinę, związek nierozpuszczalny, który nie przepuszcza wody, a jego kryształy odbijają i rozpraszają światło. Stąd biel, której nie ma żadne inne nasze drzewo leśne. Przy pniu brzozy warto zatrzymać się na chwilę i zobaczyć, jak w dolnej części kora ciemnieje i pęka, podczas gdy wyżej zostaje biała.

Sylwetka z odległości

Zanim podejdziesz do pnia, spójrz na drzewo z dwudziestu, trzydziestu kroków. Zimą widać, czy korona jest luźna i nieregularna, czy gęsta i regularna, czy gałęzie odchodzą pod ostrym, czy prostym kątem, i czy drobne gałązki układają się w wachlarz, czy w miotłę. To wskazówka, a nie rozstrzygnięcie: sylwetka mówi, czego szukać przy pniu.