owady · dorosłe sezonowo
Kleszcz pospolity
Ixodes ricinus
Drobny pajęczak czekający na roślinności z wysuniętymi odnóżami. Po spacerze obejrzyj ubranie i całe ciało, także gdy nie zauważyłeś ukłucia.
- Rodzina
- kleszczowate
- Wielkość
- nienajedzony 1 do 4 mm, najedzona samica do 11 mm
- Długość życia
- cykl rozwojowy dwa do trzech lat
- W ciągu roku
- dorosłe sezonowo
- Ochrona
- bez ochrony gatunkowej
- Kiedy obserwować
- III–XINajlepiej widoczny w miesiącach: marzec, kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, październik, listopad.
Fot. W.alterCC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons · zdjęcie pomniejszone
W terenie
Jak rozpoznać
- 01 / CECHA
Budowa
Osiem odnóży u nimfy i postaci dorosłej, sześć u larwy. Nie jest owadem. Ciało płaskie, brązowe do czarnego; samica ma czerwonobrunatny, rozciągliwy odwłok.
- 02 / CECHA
Jak poluje
Nie skacze ani nie spada z drzew. Wchodzi na źdźbło albo liść do wysokości zwykle poniżej metra i czeka z rozłożoną pierwszą parą odnóży, wyczuwając ciepło, dwutlenek węgla i drgania.
- 03 / CECHA
Nimfa
Niewielka nimfa ma osiem odnóży i łatwo ją przeoczyć. Nie oceniaj ryzyka zakażenia tylko na podstawie rozmiaru kleszcza.
- 04 / CECHA
Kiedy aktywny
Od pierwszych ciepłych dni marca do listopada, z nasileniem wiosną i wczesną jesienią. W ciepłe zimy bywa aktywny także w styczniu.
Tropy i ślady
Co zostawia
- INNE
Kleszcz na ubraniu
Ciemna, drobna kropka poruszająca się po materiale. Na jasnym ubraniu łatwiej ją dostrzec. Obejrzenie odzieży nie zastępuje kontroli skóry po spacerze.
Wymiar: 1 do 4 mm
- INNE
Ślad po wkłuciu
Samo zaczerwienienie skóry nie pozwala oznaczyć gatunku ani rozpoznać zakażenia. Po ukłuciu obserwuj miejsce i samopoczucie. Powiększająca się zmiana lub niepokojące objawy wymagają konsultacji lekarskiej.
Ślad rozstrzyga rozpoznanie tylko razem z miejscem i porą roku. Pojedynczy odcisk w rozmytym błocie bywa nie do oznaczenia i nie ma w tym nic wstydliwego.
Siedlisko
Gdzie szukać
Wilgotne lasy liściaste i mieszane z bujnym runem, obrzeża, ścieżki zarośnięte trawą i miejsca przy wodzie. Najmniej go w suchym borze sosnowym z samym igliwiem, choć i tam bywa.
wrzesień
Kalendarz gatunku
| Zjawisko | styczeń | luty | marzec | kwiecień | maj | czerwiec | lipiec | sierpień | wrzesień, bieżący miesiąc | październik | listopad | grudzień |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Szczyt aktywności wiosennej | nie | nie | nie | tak | tak | tak | nie | nie | nie | nie | nie | nie |
| Aktywność letnia | nie | nie | nie | nie | nie | nie | tak | tak | nie | nie | nie | nie |
| Szczyt aktywności jesiennej | nie | nie | nie | nie | nie | nie | nie | nie | tak | tak | nie | nie |
zjawisko trwanie występujeBieżący miesiąc: wrzesień.
Terminy zależą od pogody, wysokości nad poziomem morza i regionu. Kolumnę bieżącego miesiąca zaznaczyliśmy tłem.
Nie pomyl
Podobne gatunki
| Gatunek | Nazwa łacińska | Czym się różni |
|---|---|---|
| Krzyżak ogrodowyAraneus diadematus | Araneus diadematus | Krzyżak jest wielokrotnie większy, ma wyraźny krzyż na odwłoku i buduje sieć; kleszcz jest płaski, brunatny i siedzi na źdźble. |
Dane
Ochrona, fakty i terminy
Status ochronny
Bez ochrony gatunkowej
Gatunek nie jest objęty ochroną gatunkową. Może przenosić boreliozę i kleszczowe zapalenie mózgu; postępowanie po ukłuciu i objawy opisują materiały sanitarne, nie ta karta.
Źródło: Ochrona gatunkowa zwierząt, tekst jednolity (Dz.U. 2022 poz. 2380), załączniki 1 i 2. Sprawdzono: 15 września 2026.
Fakty
Wielkość nimfy
około 1,5 mm, czyli wielkości ziarnka maku
Wysokość czatowania
zwykle poniżej metra nad ziemią
Czy spada z drzew
nie; to rozpowszechniony mit
Terminy z tej karty
- runo
- Najniższe piętro lasu: mchy, trawy, zioła, borówki i paprocie tuż nad ziemią.
- podszyt
- Dolna warstwa krzewów i młodych drzew, która nie wyrasta ponad cztery metry.
- grąd
- Wielogatunkowy las liściasty, głównie dębowo-grabowy z lipą i klonem; kiedyś dominował na polskim niżu.
- ols
- Żyzny las olszowy na terenach stale podtopionych, bagnach i torfowiskach niskich.
Pełne wyjaśnienia są w słowniczku.
Skąd to wiemy
Opis nie został jeszcze zestawiony ze źródłem urzędowym: traktuj go jako wstępny. Status ochronny jest wyjątkiem i ma własne źródło powyżej.
Przegląd karty: 15 września 2026. Wymiary, terminy i długość życia są orientacyjne.
Ilustracje poglądowe z przezroczystym tłem. Pięć z nich powstało wcześniej dla koła roku i jest tu użytych ponownie bez zmian; pozostałe powstały dla atlasu w tym samym stylu. Rysunek pokazuje ogólny pokrój i układ barw, nie zastępuje fotografii ani klucza do oznaczania.
Fotografie pochodzą z Wikimedia Commons; autor i licencja stoją przy każdym zdjęciu, a strona pliku jest jedno kliknięcie dalej. Zdjęcia pomniejszyliśmy i przekodowaliśmy, nie zmienialiśmy tego, co pokazują. Przy wyborze sprawdzaliśmy nazwę gatunkową w kategoriach pliku, bo nazwa pliku bywa myląca.