owady · dorosłe sezonowo
Trzmiel ziemny
Bombus terrestris
Gruby, gęsto owłosiony i basowo brzęczący; lata w chłodzie i mżawce, gdy pszczoły siedzą w ulu.
- Rodzina
- pszczołowate
- Wielkość
- królowa 20 do 23 mm, robotnica 11 do 17 mm
- Długość życia
- robotnica kilka tygodni, królowa około roku
- W ciągu roku
- dorosłe sezonowo
- Ochrona
- częściowa
- Kiedy obserwować
- III–IXNajlepiej widoczny w miesiącach: marzec, kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień.
Fot. Ivar LeidusCC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons · zdjęcie pomniejszone
W terenie
Jak rozpoznać
- 01 / CECHA
Ubarwienie
Czarny z dwiema żółtymi przepaskami, jedną na przedzie tułowia i jedną na odwłoku, oraz z białym końcem odwłoka. U królowej białe zakończenie bywa kremowe.
- 02 / CECHA
Owłosienie
Gęste i długie, przez które ciało wygląda na pękate. Sierść utrzymuje ciepło i pozwala latać przy kilku stopniach, gdy inne owady zapylające nie startują.
- 03 / CECHA
Cykl roczny
Zimuje tylko zapłodniona królowa. Wiosną zakłada gniazdo w opuszczonej norze gryzonia, kolonia rośnie przez lato i ginie jesienią. Każdy rok zaczyna się od nowa.
- 04 / CECHA
Zapylanie
Potrafi zapylać wibracyjnie: chwyta kwiat i drga mięśniami, wytrząsając pyłek. Tego nie robi pszczoła miodna, stąd znaczenie trzmieli dla części roślin.
Tropy i ślady
Co zostawia
- GNIAZDO
Gniazdo w ziemi
Niepozorny otwór pod darnią, kamieniem albo stertą liści, z regularnym ruchem trzmieli wlatujących i wylatujących. Gniazdo bywa słyszalne jako basowy szum spod ziemi.
Nie pomyl: Sam otwór i brzęczenie nie rozstrzygają gatunku. Obejrzyj z dystansu owady przy kwiatach; nie blokuj wejścia i nie zbliżaj się do gniazda.
- INNE
Królowa nisko nad ziemią wiosną
Wczesną wiosną duży trzmiel lata powoli, zygzakiem tuż nad ściółką, zaglądając pod liście i w szczeliny. To królowa szukająca miejsca na gniazdo, a nie owad chory.
Ślad rozstrzyga rozpoznanie tylko razem z miejscem i porą roku. Pojedynczy odcisk w rozmytym błocie bywa nie do oznaczenia i nie ma w tym nic wstydliwego.
Siedlisko
Gdzie szukać
Skraje lasu, polany, zręby, przydroża i wszystkie miejsca z kwitnącym runem. Gniazdo zakłada w ziemi, najczęściej w opuszczonej norze gryzonia pod darnią albo w stercie liści.
Lasy, w których bywa najczęściej
Zwierzę nie jest przypisane do siedliska tak ściśle jak roślina. Lista mówi, gdzie spotyka się je najczęściej, a nie gdzie wyłącznie.
wrzesień
Kalendarz gatunku
| Zjawisko | styczeń | luty | marzec | kwiecień | maj | czerwiec | lipiec | sierpień | wrzesień, bieżący miesiąc | październik | listopad | grudzień |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Loty królowych szukających gniazda | nie | nie | tak | tak | nie | nie | nie | nie | nie | nie | nie | nie |
| Rozwój kolonii | nie | nie | nie | nie | tak | tak | tak | nie | nie | nie | nie | nie |
| Nowe królowe i samce | nie | nie | nie | nie | nie | nie | nie | tak | tak | nie | nie | nie |
| Zimowanie królowej | tak | tak | nie | nie | nie | nie | nie | nie | nie | tak | tak | tak |
zjawisko trwanie występujeBieżący miesiąc: wrzesień.
Terminy zależą od pogody, wysokości nad poziomem morza i regionu. Kolumnę bieżącego miesiąca zaznaczyliśmy tłem.
Nie pomyl
Podobne gatunki
| Gatunek | Nazwa łacińska | Czym się różni |
|---|---|---|
| Mrówka rudnicaFormica rufa | Formica rufa | Mrówka rudnica chodzi, jest smukła i rdzawo-czarna; trzmiel jest gruby, owłosiony i przez cały sezon lata. |
Dane
Ochrona, fakty i terminy
Status ochronny
Częściowa
Trzmiele są objęte ochroną częściową. Ochrona dotyczy owadów i ich gniazd.
Źródło: Ochrona gatunkowa zwierząt, tekst jednolity (Dz.U. 2022 poz. 2380), załączniki 1 i 2. Sprawdzono: 15 września 2026.
Fakty
Długość królowej
20 do 23 mm
Temperatura lotu
startuje przy temperaturach, w których pszczoła miodna już nie lata
Gniazdo
zwykle w opuszczonej norze gryzonia, przez jeden sezon
Terminy z tej karty
- runo
- Najniższe piętro lasu: mchy, trawy, zioła, borówki i paprocie tuż nad ziemią.
- zrąb
- Powierzchnia, z której wycięto drzewa, przygotowana pod nowy las.
- grąd
- Wielogatunkowy las liściasty, głównie dębowo-grabowy z lipą i klonem; kiedyś dominował na polskim niżu.
- łęg
- Las nad rzeką, okresowo zalewany, z olszą, jesionem i wierzbami.
Pełne wyjaśnienia są w słowniczku.
Skąd to wiemy
Opis nie został jeszcze zestawiony ze źródłem urzędowym: traktuj go jako wstępny. Status ochronny jest wyjątkiem i ma własne źródło powyżej.
Przegląd karty: 15 września 2026. Wymiary, terminy i długość życia są orientacyjne.
Ilustracje poglądowe z przezroczystym tłem. Pięć z nich powstało wcześniej dla koła roku i jest tu użytych ponownie bez zmian; pozostałe powstały dla atlasu w tym samym stylu. Rysunek pokazuje ogólny pokrój i układ barw, nie zastępuje fotografii ani klucza do oznaczania.
Fotografie pochodzą z Wikimedia Commons; autor i licencja stoją przy każdym zdjęciu, a strona pliku jest jedno kliknięcie dalej. Zdjęcia pomniejszyliśmy i przekodowaliśmy, nie zmienialiśmy tego, co pokazują. Przy wyborze sprawdzaliśmy nazwę gatunkową w kategoriach pliku, bo nazwa pliku bywa myląca.