ptaki · osiadły
Dzięcioł duży
Dendrocopos major
Czarno-biały dzięcioł z czerwonym podogoniem i dwiema dużymi białymi łatami na barkach; jeden z najczęściej spotykanych dzięciołów w Polsce.
- Rodzina
- dzięcioły
- Wielkość
- długość 22 do 23 cm, rozpiętość 34 do 39 cm, masa 70 do 98 g
- Długość życia
- zwykle kilka lat
- W ciągu roku
- osiadły
- Ochrona
- ścisła
- Kiedy obserwować
- I–VI, XI–XIINajlepiej widoczny w miesiącach: styczeń, luty, marzec, kwiecień, maj, czerwiec, listopad, grudzień.
Fot. DontworryCC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons · zdjęcie pomniejszone
W terenie
Jak rozpoznać
- 01 / CECHA
Ubarwienie
Czarny wierzch z dwiema wielkimi białymi łatami na barkach, białe policzki odcięte czarnym wąsem, brudnobiały spód i jaskrawoczerwone podogonie.
- 02 / CECHA
Wiek i płeć
Samiec ma czerwoną plamę na karku, samica czarny wierzch głowy bez czerwieni na karku, a młody ptak czerwony cały wierzch głowy. Czerwona czapeczka to zwykle podlot, nie inny gatunek.
- 03 / CECHA
Bębnienie
Krótka, bardzo szybka seria uderzeń trwająca około pół sekundy i wyraźnie cichnąca pod koniec. To sygnał terytorialny, nie kucie: dzięcioł wybiera do niego suchą, rezonującą gałąź.
- 04 / CECHA
Lot
Wyraźnie falisty: kilka zamachów, złożenie skrzydeł i opadnięcie. Do pnia podlatuje od dołu i wspina się skokami, opierając o sztywny ogon.
Słuchaj
Głos
kik! … kik!
Ostre, pojedyncze „kik” powtarzane w odstępach, a przy zdenerwowaniu szybka terkocząca seria. Wiosną zamiast śpiewu bębni: szybka, krótka i zanikająca seria uderzeń, powtarzana kilka razy na minutę.
Kiedy słychać
I–V
Tropy i ślady
Co zostawia
- ZEROWANIE
Kuźnia
Szczelina w korze lub w pniaku, w którą dzięcioł wbija szyszkę, żeby ją rozkuć. Pod kuźnią leży sterta szyszek o postrzępionych, odgiętych i wyłamanych łuskach.
Wymiar: sterta od kilkudziesięciu do kilkuset szyszek
Nie pomyl: Wiewiórka ogryza szyszkę dookoła osi i zostawia gładki trzonek z pęczkiem łusek na końcu; dzięcioł rozrywa łuski, ale szyszka zachowuje kształt.
- ZEROWANIE
Pierścienie dziurek
Regularne rzędy płytkich dziurek opasujących pień brzozy, świerka albo modrzewia. Dzięcioł pije wyciekający sok wiosną; drzewo zwykle to znosi.
Nie pomyl: Rzędy są poziome i równe; przypadkowe uszkodzenia kory nie układają się w pierścień.
- GNIAZDO
Dziupla z okrągłym wlotem
Otwór niemal idealnie okrągły, o średnicy około 5 cm, zwykle kilka metrów nad ziemią i często na spodniej stronie pochyłego pnia.
Wymiar: wlot około 5 cm
Ślad rozstrzyga rozpoznanie tylko razem z miejscem i porą roku. Pojedynczy odcisk w rozmytym błocie bywa nie do oznaczenia i nie ma w tym nic wstydliwego.
Siedlisko
Gdzie szukać
Wszystkie typy lasu, także parki i zadrzewienia. Potrzebuje drzew na tyle grubych, by wykuć w nich dziuplę, i martwego drewna na żerowanie.
Lasy, w których bywa najczęściej
Zwierzę nie jest przypisane do siedliska tak ściśle jak roślina. Lista mówi, gdzie spotyka się je najczęściej, a nie gdzie wyłącznie.
wrzesień
Kalendarz gatunku
| Zjawisko | styczeń | luty | marzec | kwiecień | maj | czerwiec | lipiec | sierpień | wrzesień, bieżący miesiąc | październik | listopad | grudzień |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Bębnienie | tak | tak | tak | tak | tak | nie | nie | nie | nie | nie | nie | nie |
| Kucie dziupli | nie | nie | tak | tak | tak | nie | nie | nie | nie | nie | nie | nie |
| Lęgi | nie | nie | nie | tak | tak | tak | nie | nie | nie | nie | nie | nie |
| Kuźnie z szyszkami | tak | tak | tak | nie | nie | nie | nie | nie | nie | tak | tak | tak |
zjawisko trwanie występujeBieżący miesiąc: wrzesień.
Terminy zależą od pogody, wysokości nad poziomem morza i regionu. Kolumnę bieżącego miesiąca zaznaczyliśmy tłem.
Nie pomyl
Podobne gatunki
| Gatunek | Nazwa łacińska | Czym się różni |
|---|---|---|
| Dzięcioł czarnyDryocopus martius | Dryocopus martius | Dzięcioł czarny jest cały czarny i wielkości wrony; dzięcioł duży jest czarno-biały i niewiele większy od kosa. |
Dane
Ochrona, fakty i terminy
Status ochronny
Ścisła
Gatunek objęty ochroną ścisłą. Ochrona obejmuje także dziuple, również te opuszczone.
Źródło: Ochrona gatunkowa zwierząt, tekst jednolity (Dz.U. 2022 poz. 2380), załączniki 1 i 2. Sprawdzono: 15 września 2026.
Fakty
Długość ciała
22 do 23 cm
Bębnienie
krótka seria trwająca około pół sekundy, powtarzana wielokrotnie
Pokarm zimą
nasiona sosny i świerka wyłuskiwane z szyszek w kuźni
Terminy z tej karty
- drzewostan
- Grupa drzew rosnących razem, podobnych wiekiem i składem na tyle, że opisuje się je jako całość.
- bór
- Las z przewagą drzew iglastych, najczęściej sosny, na ubogiej i kwaśnej glebie.
- okap
- Warstwa koron najstarszych drzew: dach lasu, który rozdziela światło.
Pełne wyjaśnienia są w słowniczku.
Skąd to wiemy
Opis nie został jeszcze zestawiony ze źródłem urzędowym: traktuj go jako wstępny. Status ochronny jest wyjątkiem i ma własne źródło powyżej.
Opracowanie własne na podstawie ogólnodostępnych materiałów ornitologicznych i leśnych; status ochronny z rozporządzenia o ochronie gatunkowej zwierząt.
Przegląd karty: 15 września 2026. Wymiary, terminy i długość życia są orientacyjne.
Ilustracje poglądowe z przezroczystym tłem. Pięć z nich powstało wcześniej dla koła roku i jest tu użytych ponownie bez zmian; pozostałe powstały dla atlasu w tym samym stylu. Rysunek pokazuje ogólny pokrój i układ barw, nie zastępuje fotografii ani klucza do oznaczania.
Fotografie pochodzą z Wikimedia Commons; autor i licencja stoją przy każdym zdjęciu, a strona pliku jest jedno kliknięcie dalej. Zdjęcia pomniejszyliśmy i przekodowaliśmy, nie zmienialiśmy tego, co pokazują. Przy wyborze sprawdzaliśmy nazwę gatunkową w kategoriach pliku, bo nazwa pliku bywa myląca.