ptaki · osiadły
Dzięcioł czarny
Dryocopus martius
Cały czarny ptak wielkości wrony z czerwoną czapką i jasnym okiem; największy dzięcioł Europy i główny dostawca dużych dziupli w lesie.
- Rodzina
- dzięcioły
- Wielkość
- długość 45 do 47 cm, rozpiętość 64 do 73 cm, masa 250 do 370 g
- Długość życia
- zwykle kilka lat, notowano ponad dziesięć
- W ciągu roku
- osiadły
- Ochrona
- ścisła
- Kiedy obserwować
- I–VI, X–XIINajlepiej widoczny w miesiącach: styczeń, luty, marzec, kwiecień, maj, czerwiec, październik, listopad, grudzień.
Fot. Andreas EichlerCC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons · zdjęcie pomniejszone
.jpg){kind=link}
W terenie
Jak rozpoznać
- 01 / CECHA
Ubarwienie
Matowo czarny na całym ciele, z jasnożółtym okiem i jasnym dziobem. Samiec ma czerwony cały wierzch głowy, samica tylko plamę na potylicy.
- 02 / CECHA
Sylwetka w locie
Lot nierówny i chwiejny, niepodobny do falistego lotu mniejszych dzięciołów. Szyja wygląda na długą, głowa na dużą, skrzydła szerokie.
- 03 / CECHA
Dziuple
Wykuwa duże dziuple, zwykle z owalnym, pionowo wydłużonym otworem. Prostokątne lub nieregularne wyrwy częściej są śladem żerowania. Opuszczone dziuple służą innym zwierzętom.
- 04 / CECHA
Głos
W locie często odzywa się serią „kri-kri-kri”, a z miejsca przeciągłym „kliiii-eeeh”. Bębnienie jest dłuższe niż u dzięcioła dużego.
Słuchaj
Głos
Dwa różne głosy: donośne, trąbiące „kri-kri-kri” wydawane w locie oraz przeciągłe, żałosne i opadające „kliiiii-eeeh” z gałęzi. Oba niosą się na setki metrów i są słyszalne przez cały rok, najczęściej późną zimą.
Kiedy słychać
I–V, X–XII
Tropy i ślady
Co zostawia
- GNIAZDO
Owalna dziupla
Duży, zwykle owalny i pionowo wydłużony otwór, często wysoko na pniu. W czasie kucia u podstawy drzewa mogą leżeć świeże wióry.
Wymiar: wlot około 8 na 12 cm
Nie pomyl: Wlot dzięcioła dużego jest zwykle mniejszy i bardziej okrągły. Otwory zmieniają kształt z czasem; duża wyrwa może być żerowiskiem, nie wejściem do dziupli.
- ZEROWANIE
Rozkute pniaki
Pniak albo podstawa martwego drzewa rozłupane na strzępy, z głębokimi, podłużnymi wyrwami sięgającymi środka drewna i stertą dużych wiórów u podnóża. Dzięcioł dobiera się do mrowisk i larw w drewnie.
Nie pomyl: Praca dzika przy pniaku jest rozerwana i wymieszana z ziemią; ślad dzięcioła to czyste, jasne wióry i pionowe wyrwy.
Ślad rozstrzyga rozpoznanie tylko razem z miejscem i porą roku. Pojedynczy odcisk w rozmytym błocie bywa nie do oznaczenia i nie ma w tym nic wstydliwego.
Siedlisko
Gdzie szukać
Duże kompleksy leśne ze starodrzewem: buczyny, bory sosnowe i świerkowe. Potrzebuje grubych drzew na dziuple oraz pniaków i leżaniny z mrówkami.
Lasy, w których bywa najczęściej
Zwierzę nie jest przypisane do siedliska tak ściśle jak roślina. Lista mówi, gdzie spotyka się je najczęściej, a nie gdzie wyłącznie.
wrzesień
Kalendarz gatunku
| Zjawisko | styczeń | luty | marzec | kwiecień | maj | czerwiec | lipiec | sierpień | wrzesień, bieżący miesiąc | październik | listopad | grudzień |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Bębnienie i głos godowy | tak | tak | tak | tak | nie | nie | nie | nie | nie | nie | nie | nie |
| Kucie dziupli | nie | nie | tak | tak | nie | nie | nie | nie | nie | nie | nie | nie |
| Lęgi | nie | nie | nie | tak | tak | tak | nie | nie | nie | nie | nie | nie |
zjawisko trwanie występujeBieżący miesiąc: wrzesień.
Terminy zależą od pogody, wysokości nad poziomem morza i regionu. Kolumnę bieżącego miesiąca zaznaczyliśmy tłem.
Nie pomyl
Podobne gatunki
| Gatunek | Nazwa łacińska | Czym się różni |
|---|---|---|
| Dzięcioł dużyDendrocopos major | Dendrocopos major | Dzięcioł duży jest czarno-biały, o połowę mniejszy i ma czerwone podogonie; dzięcioł czarny nie ma na ciele ani jednej białej plamy. |
Dane
Ochrona, fakty i terminy
Status ochronny
Ścisła
Gatunek objęty ochroną ścisłą; wymaga ochrony czynnej. Wokół stanowisk lęgowych wyznacza się strefy ochronne.
Źródło: Ochrona gatunkowa zwierząt, tekst jednolity (Dz.U. 2022 poz. 2380), załączniki 1 i 2. Sprawdzono: 15 września 2026.
Fakty
Długość ciała
45 do 47 cm
Znaczenie dla lasu
jego opuszczone dziuple zasiedlają inne ptaki, nietoperze i ssaki
Pokarm
mrówki i larwy owadów wydobywane z martwego drewna
Terminy z tej karty
- drzewostan
- Grupa drzew rosnących razem, podobnych wiekiem i składem na tyle, że opisuje się je jako całość.
- buczyna
- Las bukowy z niewielką domieszką innych drzew i słabo rozwiniętymi warstwami dolnymi.
- bór
- Las z przewagą drzew iglastych, najczęściej sosny, na ubogiej i kwaśnej glebie.
- okap
- Warstwa koron najstarszych drzew: dach lasu, który rozdziela światło.
Pełne wyjaśnienia są w słowniczku.
Skąd to wiemy
Opis nie został jeszcze zestawiony ze źródłem urzędowym: traktuj go jako wstępny. Status ochronny jest wyjątkiem i ma własne źródło powyżej.
Opracowanie własne na podstawie ogólnodostępnych materiałów ornitologicznych i leśnych; status ochronny z rozporządzenia o ochronie gatunkowej zwierząt.
Przegląd karty: 15 września 2026. Wymiary, terminy i długość życia są orientacyjne.
Ilustracje poglądowe z przezroczystym tłem. Pięć z nich powstało wcześniej dla koła roku i jest tu użytych ponownie bez zmian; pozostałe powstały dla atlasu w tym samym stylu. Rysunek pokazuje ogólny pokrój i układ barw, nie zastępuje fotografii ani klucza do oznaczania.
Fotografie pochodzą z Wikimedia Commons; autor i licencja stoją przy każdym zdjęciu, a strona pliku jest jedno kliknięcie dalej. Zdjęcia pomniejszyliśmy i przekodowaliśmy, nie zmienialiśmy tego, co pokazują. Przy wyborze sprawdzaliśmy nazwę gatunkową w kategoriach pliku, bo nazwa pliku bywa myląca.