ptaki · częściowo wędrowny
Zięba
Fringilla coelebs
Najliczniejszy ptak polskich lasów: dwa białe pasy na skrzydle i zwrotka, która rozpędza się i kończy krótkim zawijasem.
- Rodzina
- łuszczakowate
- Wielkość
- długość 14 do 16 cm, rozpiętość 24 do 29 cm, masa 18 do 29 g
- Długość życia
- zwykle kilka lat, najstarsze zaobrączkowane ptaki dożywały kilkunastu
- W ciągu roku
- częściowo wędrowny
- Ochrona
- ścisła
- Kiedy obserwować
- III–VIINajlepiej widoczny w miesiącach: marzec, kwiecień, maj, czerwiec, lipiec.
Fot. Andreas TrepteCC BY-SA 2.5 · Wikimedia Commons · zdjęcie pomniejszone
.jpg){kind=link}
W terenie
Jak rozpoznać
- 01 / CECHA
Ubarwienie samca
Popielatoniebieski wierzch głowy i kark, rdzawoceglasty spód i policzki, zielonkawy kuper. Wiosną barwy są najczystsze, bo ścierają się jasne obrzeżenia piór.
- 02 / CECHA
Ubarwienie samicy
Szarooliwkowa i nierzucająca się w oczy, ale ma dokładnie ten sam układ dwóch białych pasów na skrzydle. Porównaj je z budową dzioba i pozostałym ubarwieniem.
- 03 / CECHA
Głos
Zwrotka trwa około trzech sekund, przyspiesza i opada, a na końcu ma krótki, wyraźnie doklejony zawijas. Poza śpiewem odzywa się ostrym „pink”.
- 04 / CECHA
Zachowanie
Żeruje głównie na ziemi, drobnymi krokami i z często podnoszoną głową. W locie białe pasy i białe krawędzie sterówek błyskają przy każdym zamachu skrzydeł.
Słuchaj
Głos
cip-cip-cip-czer-czer-czi-czi-cziriwit
Krótka, energiczna zwrotka powtarzana z tego samego miejsca kilkanaście razy na minutę. Zaczyna się od kilku podobnych nut, przyspiesza, opada i kończy ozdobnikiem, który brzmi jak dopowiedzenie.
Kiedy słychać
III–VII
Tropy i ślady
Co zostawia
- GNIAZDO
Gniazdo w rozwidleniu
Bardzo staranna, głęboka czarka wciśnięta w rozwidlenie gałęzi, oblepiona porostami i pajęczyną tak, że z dołu wygląda jak zgrubienie kory.
Wymiar: czarka około 8 cm średnicy
Nie pomyl: Inne ptaki także używają porostów i pajęczyny. Sam budulec gniazda nie rozstrzyga gatunku; obserwuj z dystansu, bez podchodzenia do gniazda.
Ślad rozstrzyga rozpoznanie tylko razem z miejscem i porą roku. Pojedynczy odcisk w rozmytym błocie bywa nie do oznaczenia i nie ma w tym nic wstydliwego.
Siedlisko
Gdzie szukać
Wszystkie typy lasu, także parki i sady. Nie potrzebuje starodrzewu ani dziupli, więc trzyma się również młodników i obrzeży.
Lasy, w których bywa najczęściej
Zwierzę nie jest przypisane do siedliska tak ściśle jak roślina. Lista mówi, gdzie spotyka się je najczęściej, a nie gdzie wyłącznie.
wrzesień
Kalendarz gatunku
| Zjawisko | styczeń | luty | marzec | kwiecień | maj | czerwiec | lipiec | sierpień | wrzesień, bieżący miesiąc | październik | listopad | grudzień |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Przylot | nie | nie | tak | tak | nie | nie | nie | nie | nie | nie | nie | nie |
| Śpiew godowy | nie | nie | tak | tak | tak | tak | nie | nie | nie | nie | nie | nie |
| Lęgi | nie | nie | nie | tak | tak | tak | nie | nie | nie | nie | nie | nie |
| Odlot | nie | nie | nie | nie | nie | nie | nie | nie | tak | tak | nie | nie |
zjawisko trwanie występujeBieżący miesiąc: wrzesień.
Terminy zależą od pogody, wysokości nad poziomem morza i regionu. Kolumnę bieżącego miesiąca zaznaczyliśmy tłem.
Nie pomyl
Podobne gatunki
| Gatunek | Nazwa łacińska | Czym się różni |
|---|---|---|
| BogatkaParus major | Parus major | Bogatka ma żółty spód z czarnym pasem pośrodku i czarną głowę z białymi policzkami; zięba nigdy nie jest żółta od spodu. |
Dane
Ochrona, fakty i terminy
Status ochronny
Ścisła
Gatunek objęty ochroną ścisłą. Zakaz obejmuje także niszczenie gniazd i płoszenie w okresie lęgowym.
Źródło: Ochrona gatunkowa zwierząt, tekst jednolity (Dz.U. 2022 poz. 2380), załączniki 1 i 2. Sprawdzono: 15 września 2026.
Fakty
Długość ciała
14 do 16 cm
Pokarm
nasiona, a w okresie lęgowym owady zbierane dla piskląt
Lęgi w roku
zwykle jeden, czasem dwa
Terminy z tej karty
- drzewostan
- Grupa drzew rosnących razem, podobnych wiekiem i składem na tyle, że opisuje się je jako całość.
- podszyt
- Dolna warstwa krzewów i młodych drzew, która nie wyrasta ponad cztery metry.
- fenologia
- Badanie powtarzających się faz rozwoju organizmów i terminów ich występowania.
Pełne wyjaśnienia są w słowniczku.
Skąd to wiemy
Opis nie został jeszcze zestawiony ze źródłem urzędowym: traktuj go jako wstępny. Status ochronny jest wyjątkiem i ma własne źródło powyżej.
Opracowanie własne na podstawie ogólnodostępnych materiałów ornitologicznych i leśnych; status ochronny z rozporządzenia o ochronie gatunkowej zwierząt.
Przegląd karty: 15 września 2026. Wymiary, terminy i długość życia są orientacyjne.
Ilustracje poglądowe z przezroczystym tłem. Pięć z nich powstało wcześniej dla koła roku i jest tu użytych ponownie bez zmian; pozostałe powstały dla atlasu w tym samym stylu. Rysunek pokazuje ogólny pokrój i układ barw, nie zastępuje fotografii ani klucza do oznaczania.
Fotografie pochodzą z Wikimedia Commons; autor i licencja stoją przy każdym zdjęciu, a strona pliku jest jedno kliknięcie dalej. Zdjęcia pomniejszyliśmy i przekodowaliśmy, nie zmienialiśmy tego, co pokazują. Przy wyborze sprawdzaliśmy nazwę gatunkową w kategoriach pliku, bo nazwa pliku bywa myląca.