ssaki · osiadły
Borsuk
Meles meles
Niski, szeroki i przysadzisty, z czarno-białą maską na głowie; w wyraźnym tropie widać pięć palców i długie pazury.
- Rodzina
- łasicowate
- Wielkość
- długość 60 do 90 cm, masa 10 do 20 kg, jesienią więcej
- Długość życia
- zwykle kilka lat, w spokojnych ostojach kilkanaście
- W ciągu roku
- osiadły
- Ochrona
- łowny
- Kiedy obserwować
- III–XNajlepiej widoczny w miesiącach: marzec, kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, październik.
Fot. Prosthetic HeadCC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons · zdjęcie pomniejszone
W terenie
Jak rozpoznać
- 01 / CECHA
Głowa
Biała z dwoma czarnymi pasami biegnącymi od nosa przez oczy do uszu. Ten wzór jest rozpoznawalny nawet w świetle latarki i nie powtarza się u żadnego innego naszego ssaka.
- 02 / CECHA
Sylwetka
Ciało klinowate, szerokie z tyłu, na bardzo krótkich nogach. W ruchu zwierzę wygląda, jakby płynęło tuż nad ziemią, kołysząc się na boki.
- 03 / CECHA
Łapy
Przednie mają potężne, proste pazury do kopania. Dlatego borsuk drąży rozbudowane nory i dlatego w wyraźnym tropie przedniej łapy widać pazury odbite daleko przed poduszką.
- 04 / CECHA
Tryb życia
Nocny. Zimą nie zapada w prawdziwy sen, tylko w odrętwienie przerywane wyjściami w cieplejsze dni. Żyje w grupach rodzinnych zajmujących ten sam system nor przez pokolenia.
Tropy i ślady
Co zostawia
- TROP
Pięciopalczasty trop
Szeroka poduszka, pięć palców ustawionych w łuk niemal w jednej linii i pięć długich pazurów odbitych wyraźnie przed palcami. Odcisk przedniej łapy jest większy i ma dłuższe pazury niż tylnej.
Wymiar: długość 5 do 7 cm bez pazurów
Nie pomyl: Lis ma cztery palce i trop owalny; borsuk pięć palców i trop szeroki jak mała dłoń.
- ODCHODY
Latryna
Płytki, wykopany dołek z odchodami, zwykle kilka takich dołków obok siebie na granicy terytorium albo przy ścieżce do nory. Odchody bywają nieuformowane i pełne resztek owadów oraz pestek.
Nie pomyl: Lis zostawia odchody na widocznym podwyższeniu i zwykle ich nie przykrywa.
- GNIAZDO
Nora z wałem ziemi
Kilka otworów o szerokości 25 do 35 cm, z ogromnym wachlarzem wygrzebanej ziemi poniżej wejścia. Wokół wydeptane ścieżki i wyniesione na zewnątrz stare posłanie z suchych liści i traw.
Wymiar: otwór 25 do 35 cm
- INNE
Ścieżki i drzewa z rysami
Wydeptane, kilkunastocentymetrowe szlaki prowadzące od nory w las, często przechodzące pod pniami. Przy norze bywa drzewo z pionowymi rysami po pazurach na wysokości do metra.
Ślad rozstrzyga rozpoznanie tylko razem z miejscem i porą roku. Pojedynczy odcisk w rozmytym błocie bywa nie do oznaczenia i nie ma w tym nic wstydliwego.
Siedlisko
Gdzie szukać
Lasy liściaste i mieszane ze zboczami, skarpami i suchym, przepuszczalnym gruntem, w którym da się wykopać norę. Żeruje także na sąsiadujących łąkach i polach.
Lasy, w których bywa najczęściej
Zwierzę nie jest przypisane do siedliska tak ściśle jak roślina. Lista mówi, gdzie spotyka się je najczęściej, a nie gdzie wyłącznie.
wrzesień
Kalendarz gatunku
| Zjawisko | styczeń | luty | marzec | kwiecień | maj | czerwiec | lipiec | sierpień | wrzesień, bieżący miesiąc | październik | listopad | grudzień |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Aktywność poza norą | nie | nie | tak | tak | tak | tak | tak | tak | tak | tak | nie | nie |
| Młode w norze | nie | tak | tak | tak | nie | nie | nie | nie | nie | nie | nie | nie |
| Odrętwienie zimowe | tak | tak | nie | nie | nie | nie | nie | nie | nie | nie | tak | tak |
zjawisko trwanie występujeBieżący miesiąc: wrzesień.
Terminy zależą od pogody, wysokości nad poziomem morza i regionu. Kolumnę bieżącego miesiąca zaznaczyliśmy tłem.
Nie pomyl
Podobne gatunki
| Gatunek | Nazwa łacińska | Czym się różni |
|---|---|---|
| LisVulpes vulpes | Vulpes vulpes | Lis jest rudy, smukły i wysokonożny, ma cztery palce w tropie i zwykle znakuje teren odchodami na powierzchni. |
Dane
Ochrona, fakty i terminy
Status ochronny
Łowny
Gatunek łowny z okresem ochronnym. Nie jest objęty ochroną gatunkową.
Źródło: Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 11 marca 2005 r. w sprawie ustalenia listy gatunków zwierząt łownych (Dz.U. 2005 nr 45 poz. 433, z późniejszymi zmianami). Sprawdzono: 15 września 2026.
Fakty
Masa
10 do 20 kg, przed zimą znacznie więcej
Pokarm
dżdżownice, owady, gryzonie, owoce, korzenie i padlina
Nora
użytkowana i rozbudowywana przez pokolenia, z osobnymi komorami
Terminy z tej karty
- runo
- Najniższe piętro lasu: mchy, trawy, zioła, borówki i paprocie tuż nad ziemią.
- grąd
- Wielogatunkowy las liściasty, głównie dębowo-grabowy z lipą i klonem; kiedyś dominował na polskim niżu.
- buczyna
- Las bukowy z niewielką domieszką innych drzew i słabo rozwiniętymi warstwami dolnymi.
Pełne wyjaśnienia są w słowniczku.
Skąd to wiemy
Opis nie został jeszcze zestawiony ze źródłem urzędowym: traktuj go jako wstępny. Status ochronny jest wyjątkiem i ma własne źródło powyżej.
Przegląd karty: 15 września 2026. Wymiary, terminy i długość życia są orientacyjne.
Ilustracje poglądowe z przezroczystym tłem. Pięć z nich powstało wcześniej dla koła roku i jest tu użytych ponownie bez zmian; pozostałe powstały dla atlasu w tym samym stylu. Rysunek pokazuje ogólny pokrój i układ barw, nie zastępuje fotografii ani klucza do oznaczania.
Fotografie pochodzą z Wikimedia Commons; autor i licencja stoją przy każdym zdjęciu, a strona pliku jest jedno kliknięcie dalej. Zdjęcia pomniejszyliśmy i przekodowaliśmy, nie zmienialiśmy tego, co pokazują. Przy wyborze sprawdzaliśmy nazwę gatunkową w kategoriach pliku, bo nazwa pliku bywa myląca.