ssaki · osiadły
Lis
Vulpes vulpes
Ruda, smukła sylwetka z puszystą kitą, zwykle zakończoną białym czubkiem; w spokojnym kłusie tropy mogą układać się niemal w linię.
- Rodzina
- psowate
- Wielkość
- długość ciała 58 do 90 cm, ogon 32 do 48 cm, masa 4 do 10 kg
- Długość życia
- zwykle dwa do czterech lat
- W ciągu roku
- osiadły
- Ochrona
- łowny
- Kiedy obserwować
- I–XIINajlepiej widoczny w miesiącach: styczeń, luty, marzec, kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, październik, listopad, grudzień.
Fot. Alexis LoursCC BY 4.0 · Wikimedia Commons · zdjęcie pomniejszone
W terenie
Jak rozpoznać
- 01 / CECHA
Ubarwienie
Rudy wierzch, biały spód i gardło, czarne tyły uszu i czarne przody nóg. Kita puszysta, zwykle z białym czubkiem, noszona poziomo w biegu.
- 02 / CECHA
Sylwetka
Niski, wydłużony i lekki. W zimowym futrze wygląda wyraźnie masywniej niż latem, choć masa zmienia się niewiele.
- 03 / CECHA
Zachowanie
Poluje na gryzonie skokiem: nasłuchuje, unosi się na tylnych nogach i uderza przednimi w śnieg albo trawę. Aktywny o zmierzchu i w nocy, ale w spokojnych miejscach widuje się go też za dnia.
- 04 / CECHA
Głos
Zimą, w okresie godowym, wydaje ochrypłe, szczekliwe „hak-hak” powtarzane seriami oraz przenikliwy skowyt. Głos niesie się daleko w mroźne noce.
Tropy i ślady
Co zostawia
- TROP
Trop w linii
Owalny odcisk z czterema palcami i zwykle widocznymi pazurami; środkowe palce wysuwają się przed boczne. W spokojnym kłusie ślady mogą układać się w wąską, niemal prostą linię.
Wymiar: długość 4 do 5 cm
Nie pomyl: Trop psa może przypominać trop lisa, także układem w linii. Zestaw proporcje odcisku z dłuższym ciągiem śladów; pojedynczy odcisk nie zawsze pozwala rozpoznać gatunek.
- ODCHODY
Odchody na podwyższeniu
Skręcony wałek zwężający się w cienki koniuszek, z widocznymi włosami, kośćmi albo pestkami. Lis zostawia go na widocznym miejscu: kamieniu, kretowisku, pniaku, środku ścieżki.
Wymiar: długość 5 do 10 cm
Nie pomyl: Odchody kuny są cieńsze i częściej leżą na leżaninie albo na dachu; borsuk często zostawia swoje w płytkim dołku zwanym latryną.
- GNIAZDO
Nora
Otwór o średnicy około 20 cm w skarpie albo na zboczu, z wachlarzem wygrzebanej ziemi. Przy norze z młodymi leży rozdeptana trawa, resztki pokarmu i silnie czuć lisem.
Nie pomyl: Nora borsuka jest wyraźnie większa, czystsza i bez resztek pokarmu; borsuk wynosi stare posłanie na zewnątrz.
Ślad rozstrzyga rozpoznanie tylko razem z miejscem i porą roku. Pojedynczy odcisk w rozmytym błocie bywa nie do oznaczenia i nie ma w tym nic wstydliwego.
Siedlisko
Gdzie szukać
Wszędzie: lasy, pola, zarośla, obrzeża miast. Potrzebuje jedynie miejsca na norę i pokarmu, więc brak go tylko tam, gdzie brakuje jednego i drugiego.
Lasy, w których bywa najczęściej
Zwierzę nie jest przypisane do siedliska tak ściśle jak roślina. Lista mówi, gdzie spotyka się je najczęściej, a nie gdzie wyłącznie.
wrzesień
Kalendarz gatunku
| Zjawisko | styczeń | luty | marzec | kwiecień | maj | czerwiec | lipiec | sierpień | wrzesień, bieżący miesiąc | październik | listopad | grudzień |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Gody i głos | tak | tak | nie | nie | nie | nie | nie | nie | nie | nie | nie | tak |
| Młode w norze | nie | nie | nie | tak | tak | nie | nie | nie | nie | nie | nie | nie |
| Młode przy norze | nie | nie | nie | nie | tak | tak | nie | nie | nie | nie | nie | nie |
zjawisko trwanie występujeBieżący miesiąc: wrzesień.
Terminy zależą od pogody, wysokości nad poziomem morza i regionu. Kolumnę bieżącego miesiąca zaznaczyliśmy tłem.
Nie pomyl
Podobne gatunki
| Gatunek | Nazwa łacińska | Czym się różni |
|---|---|---|
| Kuna leśnaMartes martes | Martes martes | Kuna jest znacznie mniejsza, ma pięć palców w tropie i porusza się skokami, zostawiając odciski parami. |
| BorsukMeles meles | Meles meles | Borsuk zostawia szeroki trop z pięcioma palcami i długimi pazurami odbitymi daleko przed poduszką. |
Dane
Ochrona, fakty i terminy
Status ochronny
Łowny
Gatunek łowny. Nie jest objęty ochroną gatunkową.
Źródło: Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 11 marca 2005 r. w sprawie ustalenia listy gatunków zwierząt łownych (Dz.U. 2005 nr 45 poz. 433, z późniejszymi zmianami). Sprawdzono: 15 września 2026.
Fakty
Masa
4 do 10 kg
Pokarm
gryzonie, zające, ptaki, owady, owoce i padlina
Nora
kopie własną albo zajmuje opuszczoną norę borsuka
Terminy z tej karty
- knieja
- Dawne, ciepłe słowo na duży, gęsty las; dziś żyje w opowieściach i nazwach.
- runo
- Najniższe piętro lasu: mchy, trawy, zioła, borówki i paprocie tuż nad ziemią.
- drzewostan
- Grupa drzew rosnących razem, podobnych wiekiem i składem na tyle, że opisuje się je jako całość.
Pełne wyjaśnienia są w słowniczku.
Skąd to wiemy
Opis nie został jeszcze zestawiony ze źródłem urzędowym: traktuj go jako wstępny. Status ochronny jest wyjątkiem i ma własne źródło powyżej.
Przegląd karty: 15 września 2026. Wymiary, terminy i długość życia są orientacyjne.
Ilustracje poglądowe z przezroczystym tłem. Pięć z nich powstało wcześniej dla koła roku i jest tu użytych ponownie bez zmian; pozostałe powstały dla atlasu w tym samym stylu. Rysunek pokazuje ogólny pokrój i układ barw, nie zastępuje fotografii ani klucza do oznaczania.
Fotografie pochodzą z Wikimedia Commons; autor i licencja stoją przy każdym zdjęciu, a strona pliku jest jedno kliknięcie dalej. Zdjęcia pomniejszyliśmy i przekodowaliśmy, nie zmienialiśmy tego, co pokazują. Przy wyborze sprawdzaliśmy nazwę gatunkową w kategoriach pliku, bo nazwa pliku bywa myląca.