owady · dorosłe sezonowo
Pachnica dębowa
Osmoderma barnabita
Ciemny, matowo połyskujący chrząszcz z dziupli starych drzew; samiec pachnie skórzaną wonią, od której gatunek wziął nazwę.
- Rodzina
- poświętnikowate
- Wielkość
- długość 24 do 39 mm
- Długość życia
- larwa dwa do czterech lat, dorosły kilka tygodni
- W ciągu roku
- dorosłe sezonowo
- Ochrona
- ścisła
- Kiedy obserwować
- VI–VIIINajlepiej widoczny w miesiącach: czerwiec, lipiec, sierpień.
Fot. AfroBrazilianCC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons · zdjęcie pomniejszone
W terenie
Jak rozpoznać
- 01 / CECHA
Wygląd
Krępy, szeroki chrząszcz o barwie ciemnobrunatnej do czarnej, z lekkim metalicznym, oliwkowym połyskiem. Powierzchnia wygląda jak zmatowiony lakier.
- 02 / CECHA
Zapach
Samiec wydziela feromon o zapachu przypominającym wyprawioną skórę albo suszone śliwki. Przy zasiedlonej dziupli bywa wyczuwalny dla człowieka; woń jest wskazówką, ale nie zastępuje sprawdzenia innych cech.
- 03 / CECHA
Tryb życia
Bardzo osiadły. Znaczna część osobników nie opuszcza drzewa, w którym się rozwinęła, przez całe życie. Dlatego utrata jednego drzewa oznacza zwykle utratę stanowiska.
- 04 / CECHA
Larwa
Duża, biała, wygięta, żyje w wilgotnym próchnie wypełniającym dziuplę. Przerabia je na charakterystyczne, zbite grudki odchodów.
Tropy i ślady
Co zostawia
- ODCHODY
Grudki w próchnie
W próchnie mogą gromadzić się ciemne grudki odchodów larw. Takie pozostałości utrzymują się długo, także po ustaniu zasiedlenia. Nie rozgrzebuj dziupli podczas spaceru.
Wymiar: 5 do 10 mm
Nie pomyl: Podobne odchody pozostawiają inne chrząszcze próchnowiskowe. Pewne oznaczenie wymaga fachowego porównania; same grudki nie potwierdzają gatunku ani aktualnego zasiedlenia.
- GNIAZDO
Dziupla z próchnem
Wypróchniałe wnętrze grubego drzewa z wilgotnym, ciemnym próchnem, zwykle z otworem powstałym po odłamanym konarze. Wnętrze bywa głębokie na metr i więcej.
- INNE
Zapach przy dziupli
W ciepłe letnie popołudnie od zasiedlonej dziupli bywa czuć wyraźną, słodkawo-skórzaną woń. Gatunek rozpoznaje się wtedy nosem, zanim zobaczy się chrząszcza.
Ślad rozstrzyga rozpoznanie tylko razem z miejscem i porą roku. Pojedynczy odcisk w rozmytym błocie bywa nie do oznaczenia i nie ma w tym nic wstydliwego.
Siedlisko
Gdzie szukać
Stare drzewa dziuplaste: dęby, lipy, wierzby, jesiony, często w alejach, parkach i na skraju lasu. Nie potrzebuje lasu jako takiego, tylko grubego drzewa z próchniejącym wnętrzem.
wrzesień
Kalendarz gatunku
| Zjawisko | styczeń | luty | marzec | kwiecień | maj | czerwiec | lipiec | sierpień | wrzesień, bieżący miesiąc | październik | listopad | grudzień |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Lot dorosłych | nie | nie | nie | nie | nie | tak | tak | tak | nie | nie | nie | nie |
| Rozwój larwy w próchnie | tak | tak | tak | tak | tak | tak | tak | tak | tak | tak | tak | tak |
zjawisko trwanie występujeBieżący miesiąc: wrzesień.
Terminy zależą od pogody, wysokości nad poziomem morza i regionu. Kolumnę bieżącego miesiąca zaznaczyliśmy tłem.
Nie pomyl
Podobne gatunki
| Gatunek | Nazwa łacińska | Czym się różni |
|---|---|---|
| Jelonek rogaczLucanus cervus | Lucanus cervus | Jelonek jest smuklejszy, ma kolankowate czułki, a samiec poroże z żuwaczek; pachnica jest krępa, matowa i nie ma powiększonych żuwaczek. |
Dane
Ochrona, fakty i terminy
Status ochronny
Ścisła
Ochrona ścisła; gatunek wymaga ochrony czynnej. Ochrona dotyczy również jego siedlisk i ostoi.
Źródło: Ochrona gatunkowa zwierząt, tekst jednolity (Dz.U. 2022 poz. 2380), załączniki 1 i 2. Sprawdzono: 15 września 2026.
Fakty
Długość ciała
24 do 39 mm
Zasięg lotu
często poniżej kilkuset metrów od drzewa rodzimego
Czego potrzebuje
starych drzew dziuplastych z wilgotnym próchnem
Terminy z tej karty
- dąbrowa
- Widny las dębowy, w którym korony nie zamykają się szczelnie i runo dostaje światło.
- Natura 2000
- Europejska sieć obszarów chroniących wybrane siedliska i gatunki; nie zamyka lasu dla ludzi.
- pomnik przyrody
- Pojedynczy twór przyrody objęty ochroną: stare drzewo, głaz, źródło albo grupa drzew.
- rezerwat
- Obszar chroniony ze względu na wyjątkową przyrodę; wstęp bywa ograniczony do wyznaczonych ścieżek.
Pełne wyjaśnienia są w słowniczku.
Skąd to wiemy
Opis nie został jeszcze zestawiony ze źródłem urzędowym: traktuj go jako wstępny. Status ochronny jest wyjątkiem i ma własne źródło powyżej.
Przegląd karty: 15 września 2026. Wymiary, terminy i długość życia są orientacyjne.
Ilustracje poglądowe z przezroczystym tłem. Pięć z nich powstało wcześniej dla koła roku i jest tu użytych ponownie bez zmian; pozostałe powstały dla atlasu w tym samym stylu. Rysunek pokazuje ogólny pokrój i układ barw, nie zastępuje fotografii ani klucza do oznaczania.
Fotografie pochodzą z Wikimedia Commons; autor i licencja stoją przy każdym zdjęciu, a strona pliku jest jedno kliknięcie dalej. Zdjęcia pomniejszyliśmy i przekodowaliśmy, nie zmienialiśmy tego, co pokazują. Przy wyborze sprawdzaliśmy nazwę gatunkową w kategoriach pliku, bo nazwa pliku bywa myląca.