ptaki · koczujący
Krzyżodziób świerkowy
Loxia curvirostra
Krępy łuszczak ze skrzyżowanymi końcami dzioba, którymi wydobywa nasiona z szyszek. Samiec jest zwykle ceglastoczerwony, samica zielonkawa.
- Rodzina
- łuszczakowate
- Wielkość
- długość 15 do 17 cm, rozpiętość 27 do 30,5 cm, masa 34 do 48 g
- Długość życia
- zwykle kilka lat
- W ciągu roku
- koczujący
- Ochrona
- ścisła
- Kiedy obserwować
- I–III, XI–XIINajlepiej widoczny w miesiącach: styczeń, luty, marzec, listopad, grudzień.
Fot. Andreas EichlerCC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons · zdjęcie pomniejszone
W terenie
Jak rozpoznać
- 01 / CECHA
Dziób
Końce szczęki i żuchwy zachodzą na siebie na krzyż. Ptak wsuwa dziób pod łuskę szyszki, rozchyla ją i wyjmuje nasiono językiem. Cecha widoczna przez lornetkę z bliska.
- 02 / CECHA
Ubarwienie
Dorosły samiec ceglastoczerwony do ceglastopomarańczowego, samica oliwkowozielona do szarozielonej, młode szare z kreskowaniem. Skrzydła i ogon zawsze ciemnobrązowe.
- 03 / CECHA
Zachowanie
Żeruje w koronach świerków, często zwisając głową w dół jak papuga. Pod drzewem sypią się odrzucone szyszki, co zdradza stado zanim je zobaczysz.
- 04 / CECHA
Głos
Twarde, metaliczne „kip-kip” wyrzucane w locie, zwykle przez całe przelatujące stado. To najpewniejszy sposób wykrycia gatunku.
Słuchaj
Głos
kip-kip-kip
Suche, twarde „kip-kip-kip” powtarzane w locie, wyraźnie metaliczne i słyszalne z dużej odległości. Stado odzywa się niemal bez przerwy, także w locie nad lasem, więc głos zwykle poprzedza obserwację.
Kiedy słychać
I–XII
Tropy i ślady
Co zostawia
- ZEROWANIE
Szyszki z rozchylonymi łuskami
Szyszka zachowuje kształt i oś, ale łuski są rozchylone, rozszczepione wzdłuż albo ukośnie odgięte. Leży pod drzewem cała, nie w kuźni.
Nie pomyl: Wiewiórka ogryza szyszkę do gładkiego trzonka, dzięcioł rozrywa łuski poprzecznie w kuźni, a krzyżodziób rozchyla je, prawie nie niszcząc szyszki.
Ślad rozstrzyga rozpoznanie tylko razem z miejscem i porą roku. Pojedynczy odcisk w rozmytym błocie bywa nie do oznaczenia i nie ma w tym nic wstydliwego.
Siedlisko
Gdzie szukać
Bory świerkowe i świerczyny górskie, lokalnie także drzewostany sosnowe i modrzewiowe. Pojawia się i znika wraz z urodzajem szyszek, więc w tym samym miejscu bywa liczny albo nieobecny.
Lasy, w których bywa najczęściej
Zwierzę nie jest przypisane do siedliska tak ściśle jak roślina. Lista mówi, gdzie spotyka się je najczęściej, a nie gdzie wyłącznie.
wrzesień
Kalendarz gatunku
| Zjawisko | styczeń | luty | marzec | kwiecień | maj | czerwiec | lipiec | sierpień | wrzesień, bieżący miesiąc | październik | listopad | grudzień |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Lęgi przy urodzaju szyszek | tak | tak | tak | tak | nie | nie | nie | nie | nie | nie | nie | nie |
| Koczowanie stad | nie | nie | nie | nie | nie | tak | tak | tak | tak | tak | tak | tak |
zjawisko trwanie występujeBieżący miesiąc: wrzesień.
Terminy zależą od pogody, wysokości nad poziomem morza i regionu. Kolumnę bieżącego miesiąca zaznaczyliśmy tłem.
Nie pomyl
Podobne gatunki
| Gatunek | Nazwa łacińska | Czym się różni |
|---|---|---|
| ZiębaFringilla coelebs | Fringilla coelebs | Zięba ma prosty dziób i dwa białe pasy na skrzydle; krzyżodziób nie ma jasnych pasów i ma dziób skrzyżowany na końcu. |
Dane
Ochrona, fakty i terminy
Status ochronny
Ścisła
Gatunek objęty ochroną ścisłą.
Źródło: Ochrona gatunkowa zwierząt, tekst jednolity (Dz.U. 2022 poz. 2380), załączniki 1 i 2. Sprawdzono: 15 września 2026.
Fakty
Długość ciała
15 do 17 cm
Termin lęgów
uzależniony od urodzaju szyszek, często w środku zimy
Pokarm
niemal wyłącznie nasiona świerka, rzadziej sosny i modrzewia
Terminy z tej karty
- bór
- Las z przewagą drzew iglastych, najczęściej sosny, na ubogiej i kwaśnej glebie.
- drzewostan
- Grupa drzew rosnących razem, podobnych wiekiem i składem na tyle, że opisuje się je jako całość.
- regiel
- Leśne piętro roślinności górskiej, wyróżniane na tle zmian warunków z wysokością.
Pełne wyjaśnienia są w słowniczku.
Skąd to wiemy
Opis nie został jeszcze zestawiony ze źródłem urzędowym: traktuj go jako wstępny. Status ochronny jest wyjątkiem i ma własne źródło powyżej.
Przegląd karty: 15 września 2026. Wymiary, terminy i długość życia są orientacyjne.
Ilustracje poglądowe z przezroczystym tłem. Pięć z nich powstało wcześniej dla koła roku i jest tu użytych ponownie bez zmian; pozostałe powstały dla atlasu w tym samym stylu. Rysunek pokazuje ogólny pokrój i układ barw, nie zastępuje fotografii ani klucza do oznaczania.
Fotografie pochodzą z Wikimedia Commons; autor i licencja stoją przy każdym zdjęciu, a strona pliku jest jedno kliknięcie dalej. Zdjęcia pomniejszyliśmy i przekodowaliśmy, nie zmienialiśmy tego, co pokazują. Przy wyborze sprawdzaliśmy nazwę gatunkową w kategoriach pliku, bo nazwa pliku bywa myląca.