ssaki, częściowo wędrowny
Borowiec wielki
Nyctalus noctula
Jeden z największych nietoperzy Polski, o rudobrązowym futrze i wąskich skrzydłach. Wylatuje z dziupli wcześnie, często przed zachodem słońca, i poluje wysoko nad koronami drzew i nad wodą.
- Rodzina
- mroczkowate
- Wielkość
- długość ciała 6 do 8 cm, rozpiętość skrzydeł 32 do 40 cm, masa 18 do 40 g
- Długość życia
- najstarszy znany borowiec na wolności miał 12 lat
- W ciągu roku
- częściowo wędrowny
- Ochrona
- ścisła
- Kiedy obserwować
- IV–IXNajlepiej widoczny w miesiącach: kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień.
Fot. Kamran Safi, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons, zdjęcie pomniejszone
W terenie
Jak rozpoznać
- 01 / CECHA
Sylwetka w locie
Długie, wąskie i ostro zakończone skrzydła, lot szybki i prosty, z nagłymi nurkowaniami za owadami. Z ziemi przypomina trochę jerzyka lecącego o zmierzchu.
- 02 / CECHA
Futro i uszy
Futro krótkie, gęste i jednolicie rudobrązowe, u młodych ciemniejsze. Uszy krótkie i zaokrąglone, koziołek w uchu krótki i rozszerzony na końcu. Pyszczek, uszy i błony lotne ciemnobrązowe.
- 03 / CECHA
Pora wylotu
Wylatuje bardzo wcześnie, często jeszcze przed zachodem słońca, i żeruje głównie o zmierzchu; dlatego jest jednym z łatwiejszych do zobaczenia nietoperzy.
- 04 / CECHA
Kryjówki
Latem mieszka w dziuplach, zwykle kilka metrów nad ziemią, często w dziuplach wykutych przez dzięcioły. Samice z młodymi tworzą kolonie rozrodcze.
Słuchaj
Głos
plip-plop
Sygnały echolokacyjne borowca są niskie i bardzo głośne; część ludzi słyszy je gołym uchem jako ciche tykanie. W detektorze nietoperzy brzmią jak „plip-plop”. Z dziupli z kolonią dobiega metaliczne ćwierkanie, słyszalne z daleka.
Kiedy słychać
V–IX
Nagrania dla tej karty jeszcze nie wybraliśmy. Opis słowny i zapis sylabami są niezależne od nagrania.
Tropy i ślady
Co zostawia
- GNIAZDO
Dziupla z kolonią
Dziupla wysoko w pniu starego drzewa, często po dzięciole, z której o zmierzchu wylatują kolejno nietoperze, a za dnia dobiega głośne ćwierkanie.
Nie pomyl: Z dziupli po dzięciołach korzystają też inne nietoperze, ptaki i kuna; pewność daje dopiero sylwetka w locie albo detektor.
- ODCHODY
Odchody pod dziuplą
Pod dziuplą z kolonią zbierają się drobne, suche, ciemne wałeczki. Rozgniecione patykiem rozsypują się w pył z połyskującymi resztkami owadów.
Nie pomyl: Odchody myszy wyglądają podobnie, ale są twarde i nie kruszą się w pył.
Ślad rozstrzyga rozpoznanie tylko razem z miejscem i porą roku. Pojedynczy odcisk w rozmytym błocie bywa nie do oznaczenia i nie ma w tym nic wstydliwego.
Siedlisko
Gdzie szukać
Stare lasy liściaste i mieszane z dziuplastymi drzewami, a także duże parki i aleje starych drzew. Poluje wysoko nad koronami drzew, nad wodami, łąkami i polanami. Wiele borowców odlatuje na zimę na zachód i południe Europy, część hibernuje w Polsce, zwykle w dziuplach, czasem w budynkach.
wrzesień
Kalendarz gatunku
| Zjawisko | styczeń | luty | marzec | kwiecień | maj | czerwiec | lipiec | sierpień | wrzesień, bieżący miesiąc | październik | listopad | grudzień |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Kolonie rozrodcze | nie | nie | nie | nie | tak | tak | tak | nie | nie | nie | nie | nie |
| Narodziny młodych | nie | nie | nie | nie | nie | tak | tak | nie | nie | nie | nie | nie |
| Jesienne przeloty | nie | nie | nie | nie | nie | nie | nie | tak | tak | tak | nie | nie |
| Hibernacja | tak | tak | tak | nie | nie | nie | nie | nie | nie | nie | tak | tak |
zjawisko trwanie występujeBieżący miesiąc: wrzesień.
Terminy zależą od pogody, wysokości nad poziomem morza i regionu. Kolumnę bieżącego miesiąca zaznaczyliśmy tłem.
Dane z obserwacji
Obserwacje w Polsce
Kiedy notowano
140 obserwacji o jakości badawczej z Polski w iNaturalist. Najwięcej w kwietniu: 21.
Liczby dla miesięcy
| Miesiąc | Wszystkie |
|---|---|
| Styczeń | 3 |
| Luty | 4 |
| Marzec | 18 |
| Kwiecień | 21 |
| Maj | 17 |
| Czerwiec | 9 |
| Lipiec | 14 |
| Sierpień | 16 |
| Wrzesień | 7 |
| Październik | 16 |
| Listopad | 8 |
| Grudzień | 7 |
Gdzie notowano
Rekordy z Polski w GBIF: 593, w tym przypisanych do województw: 445. Najwięcej w województwie podlaskim: 97.
Rekordy w województwie
- 5–19
- 20–97
Poza mapą: 146 rekordów bez punktu przypisanego do kraju (bez współrzędnych albo na morzu) i 2 rekordy z punktem za granicą.
Liczby dla województw
| Województwo | Rekordy |
|---|---|
| Podlaskie | 97 |
| Pomorskie | 49 |
| Warmińsko-mazurskie | 37 |
| Kujawsko-pomorskie | 33 |
| Mazowieckie | 31 |
| Śląskie | 27 |
| Dolnośląskie | 26 |
| Wielkopolskie | 25 |
| Lubelskie | 23 |
| Lubuskie | 23 |
| Łódzkie | 16 |
| Małopolskie | 16 |
| Podkarpackie | 16 |
| Zachodniopomorskie | 15 |
| Opolskie | 6 |
| Świętokrzyskie | 5 |
Jak czytać te liczby
Liczby pokazują, gdzie i kiedy ludzie notują przyrodę, a nie tylko, gdzie gatunek żyje. Zapisów przybywa tam, gdzie chodzi więcej obserwatorów, i w miesiącach, w których gatunek łatwo zauważyć albo sfotografować. Jeden duży zbiór danych, na przykład z jednego programu badań, potrafi przeważyć całe województwo.
Brak rekordów w województwie nie znaczy, że gatunku tam nie ma.
Obserwacje z iNaturalist o jakości badawczej i z otwartą licencją trafiają także do GBIF, więc część rekordów GBIF to te same spotkania. Dlatego obu liczb nie dodajemy.
Źródła: iNaturalist, obserwacje o jakości badawczej z Polski, odczyt 30 września 2026. Obserwacje mają licencje nadane przez ich autorów; pokazujemy tylko liczby. GBIF.org, dostęp 30 września 2026. Licencje rekordów zależą od zbioru danych (CC0, CC BY albo CC BY-NC); pokazujemy tylko zagregowane liczby.
Granice województw na mapie: © autorzy OpenStreetMap, geoBoundaries, ODbL 1.0.
Jak policzyliśmy te liczby
Liczby policzył potok pipelines/obserwacje/pobierz.mjs z publicznych interfejsów GBIF i iNaturalist. Nazwę łacińską z karty dopasowujemy dokładnie; gatunek bez pewnego dopasowania ma pustą wartość i zapisany powód. GBIF liczy rekordy obecności gatunku z kodem kraju PL wszystkich rodzajów: obserwacje terenowe, okazy zielnikowe i muzealne oraz dane z literatury. Województwo wynika z granic GADM, które GBIF przypisuje rekordom ze współrzędnymi; rekordy bez współrzędnych i z punktem za granicą liczymy osobno. iNaturalist liczy obserwacje o jakości badawczej z Polski według miesiąca obserwacji, a u roślin okrytonasiennych także obserwacje z adnotacją kwiatów albo owoców lub nasion. Obserwacje badawcze z iNaturalist z otwartą licencją trafiają też do GBIF, więc liczb z obu źródeł nie sumujemy.
Nie pomyl
Podobne gatunki
Brak danych o gatunkach, z którymi łatwo go pomylić. Cechy odróżniające znajdziesz w sekcji „Jak rozpoznać”.
Dane
Ochrona, fakty i terminy
Status ochronny
Ścisła
Gatunek objęty ochroną ścisłą i wymagający ochrony czynnej (załącznik nr 1 rozporządzenia, lp. 32), z dodatkowymi zakazami umyślnego płoszenia i niepokojenia oraz fotografowania, filmowania i obserwacji, które mogą je powodować. Zimowiska, w których w ciągu trzech ostatnich lat choć raz stwierdzono ponad 200 nietoperzy, wymagają stref ochrony od 15 września do 15 kwietnia (załącznik nr 4).
Źródło: Rozporządzenie Ministra Środowiska w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt, tekst jednolity (Dz.U. 2022 poz. 2380), załącznik nr 1, lp. 32, i załącznik nr 4. Sprawdzono: 30 września 2026.
Fakty
Rozpiętość skrzydeł
32 do 40 cm
Źródło: Bat Conservation Trust, Noctule
Masa
18 do 40 g
Źródło: Bat Conservation Trust, Noctule
Przeloty
na zimowiska w zachodniej i południowej Europie, nawet do 1000 km
Źródło: Towarzystwo Przyrodnicze „Bocian”, Borowiec wielki
Młode
najczęściej dwoje, w czerwcu albo na początku lipca
Źródło: Towarzystwo Przyrodnicze „Bocian”, Borowiec wielki
Terminy z tej karty
- echolokacja
- Orientacja za pomocą dźwięku: nietoperz wydaje głośne sygnały i z ich echa odczytuje, co jest przed nim.
- drzewostan
- Grupa drzew rosnących razem, podobnych wiekiem i składem na tyle, że opisuje się je jako całość.
- dąbrowa
- Widny las dębowy, w którym korony nie zamykają się szczelnie i runo dostaje światło.
Pełne wyjaśnienia są w słowniczku.
Skąd to wiemy
Opis nie został jeszcze zestawiony ze źródłem urzędowym: traktuj go jako wstępny. Status ochronny jest wyjątkiem i ma własne źródło powyżej.
- Bat Conservation Trust, Noctule
- Towarzystwo Przyrodnicze „Bocian”, Borowiec wielki
- Chrońmy Przyrodę Ojczystą: borowiec wielki w Tatrach (streszczenie o biologii gatunku)
Przegląd karty: 30 września 2026. Wymiary, terminy i długość życia są orientacyjne.
Ilustracje poglądowe z przezroczystym tłem. Pięć z nich powstało wcześniej dla koła roku i jest tu użytych ponownie bez zmian; pozostałe powstały dla atlasu w tym samym stylu. Rysunek pokazuje ogólny pokrój i układ barw, nie zastępuje fotografii ani klucza do oznaczania.
Fotografie pochodzą z Wikimedia Commons; autor i licencja stoją przy każdym zdjęciu, a strona pliku jest jedno kliknięcie dalej. Zdjęcia pomniejszyliśmy i przekodowaliśmy, nie zmienialiśmy tego, co pokazują. Przy wyborze sprawdzaliśmy nazwę gatunkową w kategoriach pliku, bo nazwa pliku bywa myląca.