ssaki, osiadły
Ryś
Lynx lynx
Duży kot o długich nogach, z czarnymi pędzelkami na uszach, bokobrodami i krótkim ogonem o czarnym końcu. Jest tak skryty, że częściej niż jego samego widuje się tropy i ukrytą zdobycz.
- Rodzina
- kotowate
- Wielkość
- długość 70 do 130 cm, masa 13 do 36 kg
- Długość życia
- brak pewnych danych
- W ciągu roku
- osiadły
- Ochrona
- ścisła
- Kiedy obserwować
- I–XIIWidoczny przez cały rok.
Fot. Aconcagua, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons, zdjęcie pomniejszone
W terenie
Jak rozpoznać
- 01 / CECHA
Głowa
Na końcach uszu czarne pędzelki długich włosów, po bokach pyska jasna kryza jak bokobrody. Pysk krótki, oczy żółtawe.
- 02 / CECHA
Ogon i nogi
Ogon krótki, jakby przycięty, z całkiem czarnym końcem. Nogi długie, łapy duże i szerokie, zimą gęsto owłosione.
- 03 / CECHA
Ubarwienie
Na nizinach zwykle jednolicie szarobrązowy albo szarorudy, w Karpatach rudy albo rudobeżowy z wyraźnymi cętkami; spód jasny. Pewniejsze od ubarwienia są uszy i ogon.
- 04 / CECHA
Tryb życia
Samotnik aktywny głównie nocą; dzień przesypia w gęstwinie, wykrocie albo wśród skał. Poluje z zasadzki, najczęściej na sarny.
Słuchaj
Głos
Ryś odzywa się rzadko, głównie w czasie godów pod koniec zimy, gdy wydaje głośne, przeciągłe zawołania. Poza tym okresem prawie go nie słychać.
Kiedy słychać
II–III
Nagrania dla tej karty jeszcze nie wybraliśmy. Opis słowny i zapis sylabami są niezależne od nagrania.
Tropy i ślady
Co zostawia
- TROP
Okrągły trop bez pazurów
Duży, prawie okrągły odcisk z czterema palcami, bez śladów pazurów, bo kot chowa je w chodzie. Tylna łapa często trafia dokładnie w odcisk przedniej.
Nie pomyl: Wilk i pies zostawiają trop owalny, z odciskami pazurów i wysuniętymi do przodu środkowymi palcami.
- ZEROWANIE
Ukryta zdobycz
Sarna albo młody jeleń zaciągnięte pod zwalony pień albo w gęstwinę i przykryte liśćmi, ściółką albo śniegiem. Ryś wraca do takiej zdobyczy przez kilka dni, więc znalezisko najlepiej zostawić i odejść.
Ślad rozstrzyga rozpoznanie tylko razem z miejscem i porą roku. Pojedynczy odcisk w rozmytym błocie bywa nie do oznaczenia i nie ma w tym nic wstydliwego.
Siedlisko
Gdzie szukać
Duże, zwarte kompleksy leśne z gęstwinami, wykrotami i skałami, w których może odpocząć za dnia. Poluje także blisko pól, gdzie łatwiej o sarny.
Lasy, w których bywa najczęściej
Zwierzę nie jest przypisane do siedliska tak ściśle jak roślina. Lista mówi, gdzie spotyka się je najczęściej, a nie gdzie wyłącznie.
wrzesień
Kalendarz gatunku
| Zjawisko | styczeń | luty | marzec | kwiecień | maj | czerwiec | lipiec | sierpień | wrzesień, bieżący miesiąc | październik | listopad | grudzień |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Gody | nie | tak | tak | nie | nie | nie | nie | nie | nie | nie | nie | nie |
| Młode | nie | nie | nie | nie | tak | tak | nie | nie | nie | nie | nie | nie |
| Tropy na śniegu | tak | tak | tak | nie | nie | nie | nie | nie | nie | nie | nie | tak |
zjawisko trwanie występujeBieżący miesiąc: wrzesień.
Terminy zależą od pogody, wysokości nad poziomem morza i regionu. Kolumnę bieżącego miesiąca zaznaczyliśmy tłem.
Dane z obserwacji
Obserwacje w Polsce
Kiedy notowano
45 obserwacji o jakości badawczej z Polski w iNaturalist. Najwięcej w lutym: 8.
Liczby dla miesięcy
| Miesiąc | Wszystkie |
|---|---|
| Styczeń | 5 |
| Luty | 8 |
| Marzec | 8 |
| Kwiecień | 3 |
| Maj | 1 |
| Czerwiec | 3 |
| Lipiec | 1 |
| Sierpień | 2 |
| Wrzesień | 3 |
| Październik | 0 |
| Listopad | 6 |
| Grudzień | 5 |
Gdzie notowano
Rekordy z Polski w GBIF: 309, w tym przypisanych do województw: 266. Najwięcej w województwie podlaskim: 81.
Rekordy w województwie
- 0 (brak rekordów)
- 1–9
- 10–19
- 20–81
Poza mapą: 36 rekordów bez punktu przypisanego do kraju (bez współrzędnych albo na morzu) i 7 rekordów z punktem za granicą.
Liczby dla województw
| Województwo | Rekordy |
|---|---|
| Podlaskie | 81 |
| Podkarpackie | 66 |
| Małopolskie | 49 |
| Warmińsko-mazurskie | 20 |
| Mazowieckie | 15 |
| Lubelskie | 14 |
| Śląskie | 8 |
| Dolnośląskie | 6 |
| Zachodniopomorskie | 3 |
| Lubuskie | 1 |
| Opolskie | 1 |
| Pomorskie | 1 |
| Wielkopolskie | 1 |
| Kujawsko-pomorskie | 0 |
| Łódzkie | 0 |
| Świętokrzyskie | 0 |
Jak czytać te liczby
Liczby pokazują, gdzie i kiedy ludzie notują przyrodę, a nie tylko, gdzie gatunek żyje. Zapisów przybywa tam, gdzie chodzi więcej obserwatorów, i w miesiącach, w których gatunek łatwo zauważyć albo sfotografować. Jeden duży zbiór danych, na przykład z jednego programu badań, potrafi przeważyć całe województwo.
Brak rekordów w województwie nie znaczy, że gatunku tam nie ma.
Obserwacje z iNaturalist o jakości badawczej i z otwartą licencją trafiają także do GBIF, więc część rekordów GBIF to te same spotkania. Dlatego obu liczb nie dodajemy.
Źródła: iNaturalist, obserwacje o jakości badawczej z Polski, odczyt 30 września 2026. Obserwacje mają licencje nadane przez ich autorów; pokazujemy tylko liczby. GBIF.org, dostęp 30 września 2026. Licencje rekordów zależą od zbioru danych (CC0, CC BY albo CC BY-NC); pokazujemy tylko zagregowane liczby.
Granice województw na mapie: © autorzy OpenStreetMap, geoBoundaries, ODbL 1.0.
Jak policzyliśmy te liczby
Liczby policzył potok pipelines/obserwacje/pobierz.mjs z publicznych interfejsów GBIF i iNaturalist. Nazwę łacińską z karty dopasowujemy dokładnie; gatunek bez pewnego dopasowania ma pustą wartość i zapisany powód. GBIF liczy rekordy obecności gatunku z kodem kraju PL wszystkich rodzajów: obserwacje terenowe, okazy zielnikowe i muzealne oraz dane z literatury. Województwo wynika z granic GADM, które GBIF przypisuje rekordom ze współrzędnymi; rekordy bez współrzędnych i z punktem za granicą liczymy osobno. iNaturalist liczy obserwacje o jakości badawczej z Polski według miesiąca obserwacji, a u roślin okrytonasiennych także obserwacje z adnotacją kwiatów albo owoców lub nasion. Obserwacje badawcze z iNaturalist z otwartą licencją trafiają też do GBIF, więc liczb z obu źródeł nie sumujemy.
Nie pomyl
Podobne gatunki
| Gatunek | Nazwa łacińska | Czym się różni |
|---|---|---|
| WilkCanis lupus | Canis lupus | Wilk zostawia owalny trop z odciskami pazurów, ma długi, puszysty ogon i nie ma pędzelków na uszach. |
Dane
Ochrona, fakty i terminy
Status ochronny
Ścisła
Gatunek objęty ochroną ścisłą i wymagający ochrony czynnej (załącznik nr 1 rozporządzenia, lp. 5), z dodatkowym zakazem umyślnego płoszenia i niepokojenia. Dla miejsc rozrodu ustala się strefy ochrony okresowej, od 1 kwietnia do 31 sierpnia, obejmujące miejsce rozrodu i obszar w promieniu do 500 m (załącznik nr 4).
Źródło: Rozporządzenie Ministra Środowiska w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt, tekst jednolity (Dz.U. 2022 poz. 2380), załącznik nr 1, lp. 5, i załącznik nr 4. Sprawdzono: 30 września 2026.
Fakty
Młode
zwykle 2 lub 3; opiekuje się nimi tylko samica
Źródło: Lasy Państwowe, Leśnoteka: Ryś
Zdobycz
najczęściej sarny i jelenie; ukrytą zdobycz ryś odwiedza przez kilka dni
Źródło: Lasy Państwowe, Leśnoteka: Ryś
Wędrówki
w ciągu doby nawet do 20 km
Źródło: Lasy Państwowe, Leśnoteka: Ryś
Terminy z tej karty
- ostoja
- Miejsce stałego przebywania zwierzyny, w którym może się rozmnażać i odchować młode.
- knieja
- Dawne, ciepłe słowo na duży, gęsty las; dziś żyje w opowieściach i nazwach.
- bór
- Las z przewagą drzew iglastych, najczęściej sosny, na ubogiej i kwaśnej glebie.
Pełne wyjaśnienia są w słowniczku.
Skąd to wiemy
Opis nie został jeszcze zestawiony ze źródłem urzędowym: traktuj go jako wstępny. Status ochronny jest wyjątkiem i ma własne źródło powyżej.
- Lasy Państwowe, Leśnoteka: Ryś
- GIOŚ, Monitoring gatunków i siedlisk przyrodniczych: Ryś
- Wikipedia (ang.), Eurasian lynx: terminy godów i narodzin
Przegląd karty: 30 września 2026. Wymiary, terminy i długość życia są orientacyjne.
Ilustracje poglądowe z przezroczystym tłem. Pięć z nich powstało wcześniej dla koła roku i jest tu użytych ponownie bez zmian; pozostałe powstały dla atlasu w tym samym stylu. Rysunek pokazuje ogólny pokrój i układ barw, nie zastępuje fotografii ani klucza do oznaczania.
Fotografie pochodzą z Wikimedia Commons; autor i licencja stoją przy każdym zdjęciu, a strona pliku jest jedno kliknięcie dalej. Zdjęcia pomniejszyliśmy i przekodowaliśmy, nie zmienialiśmy tego, co pokazują. Przy wyborze sprawdzaliśmy nazwę gatunkową w kategoriach pliku, bo nazwa pliku bywa myląca.