Kornik drukarz i martwe świerki: co widzisz w lesie

W górach i w Puszczy Białowieskiej świerki potrafią zamierać całymi płatami: igły żółkną, czerwienieją i opadają, a z pni odpada kora. Najczęściej stoi za tym kornik drukarz, chrząszcz długości kilku milimetrów. Warto wiedzieć, co mu sprzyja, po czym poznać jego ślady i dlaczego w jednym lesie takie drzewa się wycina, a w innym zostawia.

Dlaczego świerczyny zamierają

Główną rośliną żywicielską kornika drukarza w Europie jest świerk pospolity. Chrząszcz zasiedla zwykle drzewa osłabione przez suszę, huragan, okiść, hubę korzeni albo opieńki. W czasie gradacji°gradacjaMasowe rozmnożenie się jednego gatunku, zwykle owada, które zaburza równowagę w lesie, a potem wygasa.Cały opis w słowniczku, gdy owadów jest bardzo dużo, atakuje także drzewa zdrowe, które nie są w stanie obronić się przed zmasowanym atakiem. Sprzyja mu duży udział świerka, zwłaszcza w monokulturach°monokulturaUprawa jednego gatunku drzew; jest podatniejsza na owady i choroby niż las mieszany.Cały opis w słowniczku, a domieszka drzew liściastych go ogranicza.

Susza uderza w świerk szczególnie mocno, bo ma on płaski system korzeniowy i źle znosi obniżenie poziomu wód gruntowych. Instytut Badawczy Leśnictwa zwraca uwagę na ocieplający się klimat, gwałtowne wahania poziomu wód gruntowych i coraz częstsze osłabienie świerczyn rosnących poza naturalnym zasięgiem tego gatunku. W sprzyjających warunkach kornik wyprowadza dwa pokolenia w roku, a w górach powyżej 1000 m, zwłaszcza na północnych stokach, jedno.

Skala jest duża. Według Raportu o stanie lasów w Polsce 2024 masowe występowanie kornika drukarza stwierdzono w 2024 roku na 29,3 tys. ha, w 265 nadleśnictwach. W cięciach sanitarnych pozyskano 2,5 mln m³ drewna świerkowego, w większości posuszu°posuszDrzewa martwe albo zamierające w drzewostanie, na przykład po ataku owadów albo przy zbyt dużym zagęszczeniu.Cały opis w słowniczku, a zasiedlone świerki usuwano na 27,0 tys. ha, najwięcej w regionalnych dyrekcjach Lasów Państwowych w Szczecinku i Katowicach.

Po czym poznać zasiedlone drzewo

• Brunatne trociny w szczelinach kory, w rozwidleniach grubych gałęzi, u nasady pnia, na roślinach runa i w pajęczynach. Szybko znikają, bo zwiewa je wiatr i zmywa deszcz.
• Wycieki żywicy tam, gdzie chrząszcze próbowały się wgryźć. Świerk broni się, zalewając korniki żywicą, a zaschnięte strużki z daleka wyglądają jak spryskane wapnem.
• Matowe, jeszcze zielone igły opadające z żywego drzewa, a potem igliwie żółknące i czerwieniejące, najpierw w dolnej części korony.
• Płaty kory odbite przez dzięcioły, najczęściej tuż pod koroną, jesienią i zimą.
• Okrągłe otwory wylotowe o średnicy 1,5–2 mm, przez które wychodzą młode chrząszcze.

Wzór pod korą

Pod odpadłą korą widać żerowisko. Do komory godowej zwabiane są zwykle dwie albo trzy samice, a każda drąży chodnik macierzysty, na stojącym drzewie wzdłuż włókien drewna. Przy dwóch chodnikach jeden biegnie w górę, a drugi w dół; przy trzech jeden w górę i dwa w dół. Chodnik macierzysty ma najczęściej 8–10 cm, choć bywa od 5 do 15 cm. Odchodzą od niego, mniej więcej prostopadle, faliste chodniki larwalne długości 4–7 cm. Polska nazwa gatunku wzięła się stąd, że ten układ przypomina drukowane wiersze.

Dlaczego leśnicy wycinają zasiedlone świerki

Ustawa o lasach nakłada na właścicieli lasów obowiązek zapobiegania, wykrywania i zwalczania nadmiernie pojawiających się organizmów szkodliwych. Przy korniku drukarzu podstawową metodą jest wyszukiwanie i usuwanie drzew zasiedlonych, zanim wyleci z nich kolejne pokolenie chrząszczy. Liczy się termin: usuwanie posuszu, który korniki już opuściły, jest z punktu widzenia ochrony lasu bezcelowe, a ze względu na różnorodność biologiczną bywa uznawane nawet za szkodliwe.

Obok cięć sanitarnych leśnicy stosują pułapki feromonowe, które służą do obserwacji rójki, oraz drzewa pułapkowe: ścięte świerki, które chrząszcze zasiedlają, a które trzeba okorować albo wywieźć, zanim korniki się w nich przepoczwarczą.

Dlaczego w parkach narodowych martwe świerki zostają

W parku narodowym celem nie jest drewno, tylko zachowanie przyrody w całej jej złożoności. W Tatrzańskim Parku Narodowym ochroną ścisłą objęto 60% powierzchni i nie wykonuje się tam zabiegów z zakresu hodowli, użytkowania ani ochrony lasu. Badacze z Instytutu Badawczego Leśnictwa i parku opisują kornika drukarza jako trwały składnik ekosystemu leśnego: po jego gradacji w borach świerk ustępuje jarzębinie, a różnorodność biologiczna rośnie.

Las po gradacji nie znika. W górach Szumawy, na pograniczu Niemiec i Czech, gdzie kornik zabił niemal cały drzewostan°drzewostanGrupa drzew rosnących razem, podobnych wiekiem i składem na tyle, że opisuje się je jako całość.Cały opis w słowniczku na dużych powierzchniach, mediana liczby młodych drzew wzrosła w ciągu dekady z 400 do 2000 na hektar, a odnowienie tworzył głównie sam świerk.