mchy i porosty
Płonnik pospolity
Polytrichum commune
Wysoki mech o sztywnych łodyżkach; po deszczu jego wąskie listki rozchylają się w zielone gwiazdki.
- Rodzina
- płonnikowate
- Wielkość
- łodyżki zwykle około 20 cm, na torfowiskach do 40 cm i więcej (BBS, Lasy Państwowe)
- Długowieczność
- mech wieloletni
- Piętro lasu
- na ziemi i na korze
- Ochrona
- częściowa
- Sezonowość
- I–XIIWidoczny przez cały rok.
Fot. Tomáš Merta, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons, zdjęcie pomniejszone
W terenie
Jak rozpoznać
- 01 / CECHA
Pokrój
Sztywne, druciane łodyżki w zbitych lub luźnych darniach. To jeden z największych mchów: pędy mają zwykle około 20 cm, a na torfowiskach dorastają do 40 cm i więcej.
- 02 / CECHA
Listki
Wąskie, lancetowate, długości 8–12 mm, o ostro ząbkowanych brzegach i błyszczącej nasadzie obejmującej łodyżkę. Po deszczu odstają i z góry pęd wygląda jak gwiazdka.
- 03 / CECHA
Sucho i mokro
Gdy wyschnie, brzegi listków się podwijają, a listki falują i luźno oplatają łodyżkę. Po deszczu znów się rozchylają.
- 04 / CECHA
Puszki zarodni
Częste, dojrzewają latem. Puszka jest czterokanciasta jak pudełko i stoi na długim trzonku, do 12 cm; młodą okrywa złotobrązowy, włochaty czepek.
- 05 / CECHA
Nie pomyl
Płonnik strojny ma puszki o pięciu lub sześciu kantach, z dłuższym dzióbkiem wieczka, na krótszym trzonku, a nasada jego listków mniej błyszczy.
Siedlisko
Gdzie rośnie
Siedliska podmokłe: torfowiska, wrzosowiska, wilgotne i bagienne bory, olsy i łęgi, na próchnicy i torfie. Rośnie w całym kraju, w górach aż po piętro alpejskie. Kody siedlisk to pomocnicze powiązanie atlasowe.
Typy siedliskowe lasu
Kody opisują żyzność i wilgotność siedliska. Kliknij, żeby zobaczyć, jak taki las wygląda w całości.
wrzesień
Kalendarz gatunku
| Zjawisko | styczeń | luty | marzec | kwiecień | maj | czerwiec | lipiec | sierpień | wrzesień, bieżący miesiąc | październik | listopad | grudzień |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Darń widoczna | tak | tak | tak | tak | tak | tak | tak | tak | tak | tak | tak | tak |
| Dojrzewanie puszek | nie | nie | nie | nie | nie | tak | tak | tak | nie | nie | nie | nie |
zjawisko trwanie występujeBieżący miesiąc: wrzesień.
Terminy zależą od pogody, wysokości nad poziomem morza i regionu. Kolumnę bieżącego miesiąca zaznaczyliśmy tłem.
Dane z obserwacji
Obserwacje w Polsce
Kiedy notowano
372 obserwacje o jakości badawczej z Polski w iNaturalist. Najwięcej w lipcu: 67.
W iNaturalist kwiaty i owoce można zaznaczać tylko u roślin okrytonasiennych, więc dla tego gatunku takich adnotacji nie ma.
Liczby dla miesięcy
| Miesiąc | Wszystkie |
|---|---|
| Styczeń | 3 |
| Luty | 25 |
| Marzec | 17 |
| Kwiecień | 17 |
| Maj | 59 |
| Czerwiec | 37 |
| Lipiec | 67 |
| Sierpień | 44 |
| Wrzesień | 41 |
| Październik | 37 |
| Listopad | 14 |
| Grudzień | 11 |
Gdzie notowano
Rekordy z Polski w GBIF: 5614, w tym przypisanych do województw: 5379. Najwięcej w województwie dolnośląskim: 1059.
Rekordy w województwie
- 26–99
- 100–199
- 200–499
- 500–1059
Poza mapą: 157 rekordów bez punktu przypisanego do kraju (bez współrzędnych albo na morzu) i 78 rekordów z punktem za granicą.
Liczby dla województw
| Województwo | Rekordy |
|---|---|
| Dolnośląskie | 1059 |
| Podlaskie | 746 |
| Lubelskie | 659 |
| Małopolskie | 523 |
| Świętokrzyskie | 372 |
| Pomorskie | 343 |
| Śląskie | 317 |
| Mazowieckie | 258 |
| Podkarpackie | 235 |
| Łódzkie | 218 |
| Zachodniopomorskie | 188 |
| Warmińsko-mazurskie | 182 |
| Opolskie | 123 |
| Wielkopolskie | 79 |
| Lubuskie | 51 |
| Kujawsko-pomorskie | 26 |
Jak czytać te liczby
Liczby pokazują, gdzie i kiedy ludzie notują przyrodę, a nie tylko, gdzie gatunek żyje. Zapisów przybywa tam, gdzie chodzi więcej obserwatorów, i w miesiącach, w których gatunek łatwo zauważyć albo sfotografować. Jeden duży zbiór danych, na przykład z jednego programu badań, potrafi przeważyć całe województwo.
Brak rekordów w województwie nie znaczy, że gatunku tam nie ma.
Obserwacje z iNaturalist o jakości badawczej i z otwartą licencją trafiają także do GBIF, więc część rekordów GBIF to te same spotkania. Dlatego obu liczb nie dodajemy.
Źródła: iNaturalist, obserwacje o jakości badawczej z Polski, odczyt 30 września 2026. Obserwacje mają licencje nadane przez ich autorów; pokazujemy tylko liczby. GBIF.org, dostęp 30 września 2026. Licencje rekordów zależą od zbioru danych (CC0, CC BY albo CC BY-NC); pokazujemy tylko zagregowane liczby.
Granice województw na mapie: © autorzy OpenStreetMap, geoBoundaries, ODbL 1.0.
Jak policzyliśmy te liczby
Liczby policzył potok pipelines/obserwacje/pobierz.mjs z publicznych interfejsów GBIF i iNaturalist. Nazwę łacińską z karty dopasowujemy dokładnie; gatunek bez pewnego dopasowania ma pustą wartość i zapisany powód. GBIF liczy rekordy obecności gatunku z kodem kraju PL wszystkich rodzajów: obserwacje terenowe, okazy zielnikowe i muzealne oraz dane z literatury. Województwo wynika z granic GADM, które GBIF przypisuje rekordom ze współrzędnymi; rekordy bez współrzędnych i z punktem za granicą liczymy osobno. iNaturalist liczy obserwacje o jakości badawczej z Polski według miesiąca obserwacji, a u roślin okrytonasiennych także obserwacje z adnotacją kwiatów albo owoców lub nasion. Obserwacje badawcze z iNaturalist z otwartą licencją trafiają też do GBIF, więc liczb z obu źródeł nie sumujemy.
Nie pomyl
Podobne gatunki
| Gatunek | Nazwa łacińska | Czym się różni |
|---|---|---|
| Widłoząb miotłowyDicranum scoparium | Dicranum scoparium | Widłoząb nie tworzy gwiazdek: jego długie listki są zwykle wygięte w jedną stronę, a puszki są cylindryczne i lekko zakrzywione. |
Dane
Ochrona, fakty i terminy
Status ochronny
Częściowa
Gatunek objęty ochroną częściową: załącznik nr 2, lp. 82. Zakazane jest między innymi umyślne niszczenie, zrywanie i zbiór, niszczenie siedliska oraz przetrzymywanie i sprzedaż okazów.
Źródło: Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin (Dz.U. 2014 poz. 1409), załączniki 1–3. Sprawdzono: 30 września 2026.
Skąd nazwa rodzaju
Polytrichum znaczy „wiele włosów” i odnosi się do czepka pokrytego licznymi włoskami, który okrywa młodą puszkę
Źródło: A. Stebel, Mchy lasów Polski, cz. 1. Mchy szczytozarodniowe, Lasy Państwowe 2024, s. 68
Puszki często
gatunek jest dwupienny, a mimo to sporofity tworzy często
Źródło: A. Stebel, Mchy lasów Polski, cz. 1. Mchy szczytozarodniowe, Lasy Państwowe 2024, s. 192
Jeden z największych mchów
w dobrych warunkach pędy dorastają do 40 cm, zwykle mają około 20 cm
Źródło: British Bryological Society, Field Guide: Polytrichum commune
Terminy z tej karty
- zarodnia
- Struktura, w której powstają zarodniki; u wielu paproci zarodnie tworzą skupienia na spodzie liścia.
- bór
- Las z przewagą drzew iglastych, najczęściej sosny, na ubogiej i kwaśnej glebie.
- ols
- Żyzny las olszowy na terenach stale podtopionych, bagnach i torfowiskach niskich.
- dwupienność
- Występowanie męskich i żeńskich organów rozrodczych na różnych osobnikach rośliny.
Pełne wyjaśnienia są w słowniczku.
Skąd to wiemy
Opis nie został jeszcze zestawiony ze źródłem urzędowym: traktuj go jako wstępny. Osobno sprawdzone wskazówki terenowe mają odnośnik do źródła. Status ochronny ma własne źródło powyżej.
- A. Stebel, Mchy lasów Polski, cz. 1. Mchy szczytozarodniowe, Lasy Państwowe 2024: płonnik pospolity
- British Bryological Society, Field Guide: Polytrichum commune
- Atlas of British and Irish Bryophytes: Polytrichum commune
- Rozporządzenie w sprawie ochrony gatunkowej roślin (Dz.U. 2014 poz. 1409)
- Park Narodowy „Bory Tucholskie”: wykaz gatunków mchów
Przegląd karty: 30 września 2026. Terminy sezonowe, wielkość i długość życia są orientacyjne.
Fotografie pochodzą z Wikimedia Commons. Autor i licencja są pod zdjęciem. Kadr na miniaturze może różnić się od pełnego zdjęcia.