mchy i porosty
Bielistka siwa
Leucobryum glaucum
Mech tworzący zbite, poduszkowate darnie: sinozielone po deszczu i niemal białe, gdy wyschną.
- Rodzina
- bielistkowate
- Wielkość
- darń od kilku do kilkudziesięciu cm wysokości, bardzo rzadko do 50 cm (GIOŚ)
- Długowieczność
- mech wieloletni; płaty rozrastają się także przez rozpad darni na fragmenty
- Piętro lasu
- na ziemi i na korze
- Ochrona
- częściowa
- Sezonowość
- I–XIIWidoczny przez cały rok.
Fot. Salicyna, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons, zdjęcie pomniejszone
W terenie
Jak rozpoznać
- 01 / CECHA
Darń
Zbita, poduszkowata, zwykle od kilku do kilkudziesięciu centymetrów wysokości. Na wielu stanowiskach płaty zajmują kilkaset metrów kwadratowych i więcej.
- 02 / CECHA
Kolor
Mokra darń jest sinozielona, a po wyschnięciu staje się biaława. Ta sama poduszka wygląda więc inaczej po deszczu i w suchy dzień.
- 03 / CECHA
Listki
Całobrzegie, długości około 6–9 mm, z szerokim żebrem zajmującym większą część blaszki. Łodyżki są kruche i widlasto rozgałęzione.
- 04 / CECHA
Puszki zarodni
Tworzy je rzadko. Zgięta, bruzdowana puszka stoi na prostym trzonku długości 10–18 mm, a zarodniki dojrzewają latem.
- 05 / CECHA
Rozmnażanie
Roślina dwupienna: drobne rośliny męskie rosną w darniach żeńskich. Nowe darnie powstają też z oderwanych kawałków starych.
Siedlisko
Gdzie rośnie
Kwaśny humus, torf i gleba mineralna, głównie w borach. Rzadziej w kwaśnych buczynach, lasach mieszanych, olsach, na obrzeżach torfowisk i na wrzosowiskach; na murszejącym drewnie bardzo rzadko. Kody siedlisk to pomocnicze powiązanie atlasowe.
Typy siedliskowe lasu
Kody opisują żyzność i wilgotność siedliska. Kliknij, żeby zobaczyć, jak taki las wygląda w całości.
wrzesień
Kalendarz gatunku
| Zjawisko | styczeń | luty | marzec | kwiecień | maj | czerwiec | lipiec | sierpień | wrzesień, bieżący miesiąc | październik | listopad | grudzień |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Darń widoczna | tak | tak | tak | tak | tak | tak | tak | tak | tak | tak | tak | tak |
| Dojrzewanie zarodników (rzadko) | nie | nie | nie | nie | nie | tak | tak | tak | nie | nie | nie | nie |
zjawisko trwanie występujeBieżący miesiąc: wrzesień.
Terminy zależą od pogody, wysokości nad poziomem morza i regionu. Kolumnę bieżącego miesiąca zaznaczyliśmy tłem.
Dane z obserwacji
Obserwacje w Polsce
Kiedy notowano
907 obserwacji o jakości badawczej z Polski w iNaturalist. Najwięcej w lipcu: 200.
W iNaturalist kwiaty i owoce można zaznaczać tylko u roślin okrytonasiennych, więc dla tego gatunku takich adnotacji nie ma.
Liczby dla miesięcy
| Miesiąc | Wszystkie |
|---|---|
| Styczeń | 11 |
| Luty | 22 |
| Marzec | 36 |
| Kwiecień | 47 |
| Maj | 106 |
| Czerwiec | 109 |
| Lipiec | 200 |
| Sierpień | 161 |
| Wrzesień | 101 |
| Październik | 70 |
| Listopad | 22 |
| Grudzień | 22 |
Gdzie notowano
Rekordy z Polski w GBIF: 4543, w tym przypisanych do województw: 4251. Najwięcej w województwie dolnośląskim: 659.
Rekordy w województwie
- 26–199
- 200–499
- 500–659
Poza mapą: 291 rekordów bez punktu przypisanego do kraju (bez współrzędnych albo na morzu) i 1 rekord z punktem za granicą.
Liczby dla województw
| Województwo | Rekordy |
|---|---|
| Dolnośląskie | 659 |
| Lubelskie | 477 |
| Zachodniopomorskie | 430 |
| Łódzkie | 393 |
| Pomorskie | 377 |
| Mazowieckie | 347 |
| Wielkopolskie | 279 |
| Małopolskie | 204 |
| Opolskie | 185 |
| Śląskie | 168 |
| Świętokrzyskie | 166 |
| Podlaskie | 158 |
| Lubuskie | 156 |
| Podkarpackie | 143 |
| Warmińsko-mazurskie | 83 |
| Kujawsko-pomorskie | 26 |
Jak czytać te liczby
Liczby pokazują, gdzie i kiedy ludzie notują przyrodę, a nie tylko, gdzie gatunek żyje. Zapisów przybywa tam, gdzie chodzi więcej obserwatorów, i w miesiącach, w których gatunek łatwo zauważyć albo sfotografować. Jeden duży zbiór danych, na przykład z jednego programu badań, potrafi przeważyć całe województwo.
Brak rekordów w województwie nie znaczy, że gatunku tam nie ma.
Obserwacje z iNaturalist o jakości badawczej i z otwartą licencją trafiają także do GBIF, więc część rekordów GBIF to te same spotkania. Dlatego obu liczb nie dodajemy.
Źródła: iNaturalist, obserwacje o jakości badawczej z Polski, odczyt 30 września 2026. Obserwacje mają licencje nadane przez ich autorów; pokazujemy tylko liczby. GBIF.org, dostęp 30 września 2026. Licencje rekordów zależą od zbioru danych (CC0, CC BY albo CC BY-NC); pokazujemy tylko zagregowane liczby.
Granice województw na mapie: © autorzy OpenStreetMap, geoBoundaries, ODbL 1.0.
Jak policzyliśmy te liczby
Liczby policzył potok pipelines/obserwacje/pobierz.mjs z publicznych interfejsów GBIF i iNaturalist. Nazwę łacińską z karty dopasowujemy dokładnie; gatunek bez pewnego dopasowania ma pustą wartość i zapisany powód. GBIF liczy rekordy obecności gatunku z kodem kraju PL wszystkich rodzajów: obserwacje terenowe, okazy zielnikowe i muzealne oraz dane z literatury. Województwo wynika z granic GADM, które GBIF przypisuje rekordom ze współrzędnymi; rekordy bez współrzędnych i z punktem za granicą liczymy osobno. iNaturalist liczy obserwacje o jakości badawczej z Polski według miesiąca obserwacji, a u roślin okrytonasiennych także obserwacje z adnotacją kwiatów albo owoców lub nasion. Obserwacje badawcze z iNaturalist z otwartą licencją trafiają też do GBIF, więc liczb z obu źródeł nie sumujemy.
Nie pomyl
Podobne gatunki
| Gatunek | Nazwa łacińska | Czym się różni |
|---|---|---|
| Torfowiec błotnySphagnum palustre | Sphagnum palustre | Torfowiec rośnie w miejscach mokrych i na szczycie pędu ma główkę gęsto skupionych gałązek; bielistka tworzy zbite poduszki z krótkich pędów, bez takiej główki. |
| Widłoząb miotłowyDicranum scoparium | Dicranum scoparium | Widłoząb bywa jej sąsiadem, ale tworzy luźniejsze, żółtozielone kępy, a jego długie listki są zwykle wygięte w jedną stronę. |
Dane
Ochrona, fakty i terminy
Status ochronny
Częściowa
Gatunek objęty ochroną częściową: załącznik nr 2, lp. 29. Zakazane jest między innymi umyślne niszczenie, zrywanie i zbiór, niszczenie siedliska oraz przetrzymywanie i sprzedaż okazów.
Źródło: Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin (Dz.U. 2014 poz. 1409), załączniki 1–3. Sprawdzono: 30 września 2026.
Pod ochroną od 2001 roku
ochronę częściową utrzymały rozporządzenia z 2004 i 2012 roku; obecnie wymienia ją rozporządzenie z 2014 roku
Źródło: GIOŚ, Monitoring gatunków roślin, cz. III (2012): A. Stebel, Bielistka siwa, s. 52–62; Dz.U. 2014 poz. 1409
Gatunek z listy unijnej
figuruje w załączniku V dyrektywy siedliskowej, dlatego GIOŚ prowadzi jego monitoring
Źródło: GIOŚ, Monitoring gatunków roślin, cz. III (2012): A. Stebel, Bielistka siwa, s. 52–62
Nie jest zagrożona
według opracowania GIOŚ bielistka siwa nie jest w Polsce gatunkiem zagrożonym
Źródło: GIOŚ, Monitoring gatunków roślin, cz. III (2012): A. Stebel, Bielistka siwa, s. 52–62
Rozmieszczenie
rośnie w całym kraju, głównie na niżu; liczba stanowisk maleje ku wschodowi, najwyżej notowano ją w Bieszczadach na 1313 m n.p.m.
Źródło: GIOŚ, Monitoring gatunków roślin, cz. III (2012): A. Stebel, Bielistka siwa, s. 52–62
Mech poduszkowy z dekoracji
według GDOŚ to najpopularniejszy mech używany do dekoracji, zwany mechem poduszkowym; zakazy dotyczą jednak nawet najmniejszych fragmentów chronionych gatunków i obowiązują przez cały rok
Źródło: GDOŚ, Las w słoiku? Uwaga na chronione mchy i porosty! (6 maja 2022)
Terminy z tej karty
- bór
- Las z przewagą drzew iglastych, najczęściej sosny, na ubogiej i kwaśnej glebie.
- siedlisko
- Warunki, jakie daje drzewom miejsce: gleba, woda i klimat. To one decydują, co tu wyrośnie.
- zarodnia
- Struktura, w której powstają zarodniki; u wielu paproci zarodnie tworzą skupienia na spodzie liścia.
- dwupienność
- Występowanie męskich i żeńskich organów rozrodczych na różnych osobnikach rośliny.
Pełne wyjaśnienia są w słowniczku.
Skąd to wiemy
Opis nie został jeszcze zestawiony ze źródłem urzędowym: traktuj go jako wstępny. Osobno sprawdzone wskazówki terenowe mają odnośnik do źródła. Status ochronny ma własne źródło powyżej.
- GIOŚ, Monitoring gatunków roślin. Przewodnik metodyczny, cz. III (2012): bielistka siwa
- Rozporządzenie w sprawie ochrony gatunkowej roślin (Dz.U. 2014 poz. 1409)
- GDOŚ: Las w słoiku? Uwaga na chronione mchy i porosty!
- Park Narodowy „Bory Tucholskie”: wykaz gatunków mchów
Przegląd karty: 30 września 2026. Terminy sezonowe, wielkość i długość życia są orientacyjne.
Fotografie pochodzą z Wikimedia Commons. Autor i licencja są pod zdjęciem. Kadr na miniaturze może różnić się od pełnego zdjęcia.