mchy i porosty
Chrobotek reniferowy
Cladonia rangiferina
Porost o szarobiałych, gęsto rozgałęzionych krzaczkach, których końce wyginają się w jedną stronę.
- Rodzina
- chrobotkowate
- Wielkość
- krzaczki 4–10 cm wysokości (GIOŚ)
- Długowieczność
- porost wieloletni, rośnie powoli
- Piętro lasu
- na ziemi i na korze
- Ochrona
- częściowa
- Sezonowość
- I–XIIWidoczny przez cały rok.
W terenie
Jak rozpoznać
- 01 / CECHA
Plecha
Krzaczkowata, szarobiała, gęsto rozgałęziona. Część przylegająca do ziemi zanika bardzo wcześnie, więc widać same wzniesione krzaczki.
- 02 / CECHA
Końce gałązek
Wyraźnie wygięte w jedną stronę; na szczycie gałązka zwykle rozwidla się na cztery. Górne części często brązowieją.
- 03 / CECHA
Sucho i mokro
W suchy dzień gałązki są sztywne i bardzo kruche, po deszczu elastyczne. Mokre plechy wszystkich chrobotków tej grupy stają się szarozielonkawe i podobne do siebie.
- 04 / CECHA
Nie pomyl
Chrobotek leśny ma krzaczki żółtozielone. Chrobotek alpejski, pod ochroną ścisłą, nie ma wyraźnej głównej gałązki i rozgałęzia się równo z jednego miejsca.
Siedlisko
Gdzie rośnie
Bory sosnowe, zwłaszcza suche, i bory mieszane; rzadziej wrzosowiska i torfowiska wysokie. Potrzebuje światła i ubogiej, kwaśnej gleby: gdy siedlisko się użyźnia, wypierają go mchy i rośliny. Kody siedlisk to pomocnicze powiązanie atlasowe.
Typy siedliskowe lasu
Kody opisują żyzność i wilgotność siedliska. Kliknij, żeby zobaczyć, jak taki las wygląda w całości.
wrzesień
Kalendarz gatunku
| Zjawisko | styczeń | luty | marzec | kwiecień | maj | czerwiec | lipiec | sierpień | wrzesień, bieżący miesiąc | październik | listopad | grudzień |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Plecha widoczna | tak | tak | tak | tak | tak | tak | tak | tak | tak | tak | tak | tak |
zjawisko trwanie występujeBieżący miesiąc: wrzesień.
Terminy zależą od pogody, wysokości nad poziomem morza i regionu. Kolumnę bieżącego miesiąca zaznaczyliśmy tłem.
Dane z obserwacji
Obserwacje w Polsce
Kiedy notowano
90 obserwacji o jakości badawczej z Polski w iNaturalist. Najwięcej w październiku: 15.
Liczby dla miesięcy
| Miesiąc | Wszystkie |
|---|---|
| Styczeń | 3 |
| Luty | 5 |
| Marzec | 3 |
| Kwiecień | 8 |
| Maj | 4 |
| Czerwiec | 10 |
| Lipiec | 9 |
| Sierpień | 14 |
| Wrzesień | 6 |
| Październik | 15 |
| Listopad | 8 |
| Grudzień | 5 |
Gdzie notowano
Rekordy z Polski w GBIF: 3702, w tym przypisanych do województw: 3140. Najwięcej w województwie pomorskim: 764.
Rekordy w województwie
- 14–99
- 100–199
- 200–764
Poza mapą: 541 rekordów bez punktu przypisanego do kraju (bez współrzędnych albo na morzu) i 21 rekordów z punktem za granicą.
Liczby dla województw
| Województwo | Rekordy |
|---|---|
| Pomorskie | 764 |
| Lubelskie | 395 |
| Podlaskie | 370 |
| Mazowieckie | 252 |
| Dolnośląskie | 227 |
| Łódzkie | 215 |
| Świętokrzyskie | 179 |
| Wielkopolskie | 154 |
| Zachodniopomorskie | 119 |
| Małopolskie | 115 |
| Kujawsko-pomorskie | 82 |
| Podkarpackie | 81 |
| Lubuskie | 74 |
| Warmińsko-mazurskie | 70 |
| Śląskie | 29 |
| Opolskie | 14 |
Jak czytać te liczby
Liczby pokazują, gdzie i kiedy ludzie notują przyrodę, a nie tylko, gdzie gatunek żyje. Zapisów przybywa tam, gdzie chodzi więcej obserwatorów, i w miesiącach, w których gatunek łatwo zauważyć albo sfotografować. Jeden duży zbiór danych, na przykład z jednego programu badań, potrafi przeważyć całe województwo.
Brak rekordów w województwie nie znaczy, że gatunku tam nie ma.
Obserwacje z iNaturalist o jakości badawczej i z otwartą licencją trafiają także do GBIF, więc część rekordów GBIF to te same spotkania. Dlatego obu liczb nie dodajemy.
Źródła: iNaturalist, obserwacje o jakości badawczej z Polski, odczyt 30 września 2026. Obserwacje mają licencje nadane przez ich autorów; pokazujemy tylko liczby. GBIF.org, dostęp 30 września 2026. Licencje rekordów zależą od zbioru danych (CC0, CC BY albo CC BY-NC); pokazujemy tylko zagregowane liczby.
Granice województw na mapie: © autorzy OpenStreetMap, geoBoundaries, ODbL 1.0.
Jak policzyliśmy te liczby
Liczby policzył potok pipelines/obserwacje/pobierz.mjs z publicznych interfejsów GBIF i iNaturalist. Nazwę łacińską z karty dopasowujemy dokładnie; gatunek bez pewnego dopasowania ma pustą wartość i zapisany powód. GBIF liczy rekordy obecności gatunku z kodem kraju PL wszystkich rodzajów: obserwacje terenowe, okazy zielnikowe i muzealne oraz dane z literatury. Województwo wynika z granic GADM, które GBIF przypisuje rekordom ze współrzędnymi; rekordy bez współrzędnych i z punktem za granicą liczymy osobno. iNaturalist liczy obserwacje o jakości badawczej z Polski według miesiąca obserwacji, a u roślin okrytonasiennych także obserwacje z adnotacją kwiatów albo owoców lub nasion. Obserwacje badawcze z iNaturalist z otwartą licencją trafiają też do GBIF, więc liczb z obu źródeł nie sumujemy.
Nie pomyl
Podobne gatunki
| Gatunek | Nazwa łacińska | Czym się różni |
|---|---|---|
| Płucnica islandzkaCetraria islandica | Cetraria islandica | Płucnica rośnie w tych samych borach, ale ma płaskie, brązowozielone łatki z orzęsionym brzegiem, a nie okrągłe, szarobiałe gałązki. |
Dane
Ochrona, fakty i terminy
Status ochronny
Częściowa
Gatunek objęty ochroną częściową: załącznik nr 2, lp. 69. Zakazane jest między innymi umyślne niszczenie, zrywanie i zbiór oraz niszczenie siedliska. Podobny chrobotek alpejski jest pod ochroną ścisłą (załącznik nr 1, lp. 108).
Źródło: Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej grzybów (Dz.U. 2014 poz. 1408), załączniki 1–3; porosty są w nim grzybami zlichenizowanymi. Sprawdzono: 30 września 2026.
To nie mech
chrobotki bywają nazywane mchem reniferowym, ale z mszakami nie mają nic wspólnego: to porosty
Źródło: GIOŚ, Monitoring gatunków roślin, cz. III (2012): M. Węgrzyn, Chrobotki z podrodzaju Cladina, s. 73–92
Jak się rozprzestrzenia
głównie przez kawałki plechy odłamane na przykład przy rozdeptywaniu runa przez zwierzęta
Źródło: GIOŚ, Monitoring gatunków roślin, cz. III (2012): M. Węgrzyn, Chrobotki z podrodzaju Cladina, s. 73–92
Największe zagrożenie
użyźnienie podłoża: wtedy na płaty porostów wkraczają mchy i rośliny, aż porosty znikają
Źródło: GIOŚ, Monitoring gatunków roślin, cz. III (2012): M. Węgrzyn, Chrobotki z podrodzaju Cladina, s. 73–92
Test lichenologa
plecha barwi się od roztworu wodorotlenku potasu na żółto, a od odczynnika Pd na czerwono; tak odróżnia się ją od podobnych chrobotków
Źródło: GIOŚ, Monitoring gatunków roślin, cz. III (2012): M. Węgrzyn, Chrobotki z podrodzaju Cladina, s. 73–92
Nie do słoika
chrobotki trafiają do dekoracyjnych „lasów w słoiku” i zielonych obrazów, a wiele z nich jest w Polsce pod ochroną; GDOŚ przypomina, że zakazy dotyczą nawet najmniejszych fragmentów
Źródło: GDOŚ, Las w słoiku? Uwaga na chronione mchy i porosty! (6 maja 2022)
Terminy z tej karty
- plecha
- Ciało organizmu niepodzielone na korzeń, łodygę i liście; tak zbudowane są między innymi porosty.
- bór
- Las z przewagą drzew iglastych, najczęściej sosny, na ubogiej i kwaśnej glebie.
- siedlisko
- Warunki, jakie daje drzewom miejsce: gleba, woda i klimat. To one decydują, co tu wyrośnie.
Pełne wyjaśnienia są w słowniczku.
Skąd to wiemy
Opis nie został jeszcze zestawiony ze źródłem urzędowym: traktuj go jako wstępny. Osobno sprawdzone wskazówki terenowe mają odnośnik do źródła. Status ochronny ma własne źródło powyżej.
- GIOŚ, Monitoring gatunków roślin. Przewodnik metodyczny, cz. III (2012): chrobotki z podrodzaju Cladina
- Rozporządzenie w sprawie ochrony gatunkowej grzybów (Dz.U. 2014 poz. 1408)
- GDOŚ: Las w słoiku? Uwaga na chronione mchy i porosty!
- Park Narodowy „Bory Tucholskie”: wykaz gatunków porostów
Przegląd karty: 30 września 2026. Terminy sezonowe, wielkość i długość życia są orientacyjne.
Fotografie pochodzą z Wikimedia Commons. Autor i licencja są pod zdjęciem. Kadr na miniaturze może różnić się od pełnego zdjęcia.