płazy i gady, osiadły
Jaszczurka zwinka
Lacerta agilis
Krępa jaszczurka nasłonecznionych skrajów lasu, z brązowym grzbietem w ciemne plamy o jasnym środku; wiosną samiec ma jaskrawozielone boki.
- Rodzina
- jaszczurkowate
- Wielkość
- długość z ogonem do około 24 cm
- Długość życia
- brak pewnych danych
- W ciągu roku
- osiadły
- Ochrona
- częściowa
- Kiedy obserwować
- IV–IXNajlepiej widoczny w miesiącach: kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień.
Fot. Puchatech K., CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons, zdjęcie pomniejszone
.jpg){kind=link}
W terenie
Jak rozpoznać
- 01 / CECHA
Sylwetka
Krępa, z krótką, wysoką głową i grubym ogonem. Obok smukłej jaszczurki żyworodnej wygląda na ciężką i silną.
- 02 / CECHA
Grzbiet
Brązowy pas przez środek grzbietu z rzędami ciemnych plam, z których wiele ma biały środek, i jasnymi liniami po bokach pasa. Ten wzór mają obie płcie.
- 03 / CECHA
Szata godowa
Boki i szyja samca zielenieją w okresie godów, najjaskrawiej w końcu kwietnia i w maju. Samice są brązowe; zieleń samca poza godami bywa znacznie bledsza.
- 04 / CECHA
Zachowanie
Wygrzewa się rano na piasku, kłodzie albo kępie wrzosu i znika w roślinności przy najmniejszym ruchu. Złapana za ogon potrafi go odrzucić; ogon odrasta, ale już bez dawnego wzoru.
Tropy i ślady
Co zostawia
- INNE
Wylinka w strzępach
Jaszczurki zrzucają skórę kawałkami, a nie w całości jak węże. Cienkie, półprzezroczyste strzępy z odciśniętym wzorem łusek leżą przy kryjówkach i miejscach wygrzewania.
Nie pomyl: Wylinka węża jest długa i schodzi w jednym kawałku, wywinięta na lewą stronę; po strzępie wylinki nie odróżnisz gatunku jaszczurki.
Ślad rozstrzyga rozpoznanie tylko razem z miejscem i porą roku. Pojedynczy odcisk w rozmytym błocie bywa nie do oznaczenia i nie ma w tym nic wstydliwego.
Siedlisko
Gdzie szukać
Nasłonecznione skraje borów, polany, zręby, wrzosowiska, nasypy i skarpy z piaszczystą glebą. Potrzebuje miejsc do wygrzewania, gęstej roślinności do ukrycia i odsłoniętego piasku, w którym samica zakopuje jaja.
Lasy, w których bywa najczęściej
Zwierzę nie jest przypisane do siedliska tak ściśle jak roślina. Lista mówi, gdzie spotyka się je najczęściej, a nie gdzie wyłącznie.
wrzesień
Kalendarz gatunku
| Zjawisko | styczeń | luty | marzec | kwiecień | maj | czerwiec | lipiec | sierpień | wrzesień, bieżący miesiąc | październik | listopad | grudzień |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Wyjście z zimowania | nie | nie | tak | tak | nie | nie | nie | nie | nie | nie | nie | nie |
| Gody i zielone samce | nie | nie | nie | tak | tak | nie | nie | nie | nie | nie | nie | nie |
| Składanie jaj | nie | nie | nie | nie | tak | tak | nie | nie | nie | nie | nie | nie |
| Wylęg młodych | nie | nie | nie | nie | nie | nie | nie | tak | tak | nie | nie | nie |
| Zimowanie | tak | tak | nie | nie | nie | nie | nie | nie | nie | tak | tak | tak |
zjawisko trwanie występujeBieżący miesiąc: wrzesień.
Terminy zależą od pogody, wysokości nad poziomem morza i regionu. Kolumnę bieżącego miesiąca zaznaczyliśmy tłem.
Dane z obserwacji
Obserwacje w Polsce
Kiedy notowano
3786 obserwacji o jakości badawczej z Polski w iNaturalist. Najwięcej w maju: 952.
Liczby dla miesięcy
| Miesiąc | Wszystkie |
|---|---|
| Styczeń | 1 |
| Luty | 2 |
| Marzec | 118 |
| Kwiecień | 676 |
| Maj | 952 |
| Czerwiec | 646 |
| Lipiec | 536 |
| Sierpień | 591 |
| Wrzesień | 226 |
| Październik | 28 |
| Listopad | 6 |
| Grudzień | 4 |
Gdzie notowano
Rekordy z Polski w GBIF: 5524, w tym przypisanych do województw: 4276. Najwięcej w województwie mazowieckim: 450.
Rekordy w województwie
- 96–199
- 200–450
Poza mapą: 1230 rekordów bez punktu przypisanego do kraju (bez współrzędnych albo na morzu) i 18 rekordów z punktem za granicą.
Liczby dla województw
| Województwo | Rekordy |
|---|---|
| Mazowieckie | 450 |
| Małopolskie | 426 |
| Wielkopolskie | 423 |
| Podkarpackie | 359 |
| Podlaskie | 334 |
| Pomorskie | 326 |
| Śląskie | 316 |
| Dolnośląskie | 303 |
| Łódzkie | 222 |
| Zachodniopomorskie | 218 |
| Kujawsko-pomorskie | 179 |
| Lubuskie | 175 |
| Lubelskie | 165 |
| Świętokrzyskie | 165 |
| Warmińsko-mazurskie | 119 |
| Opolskie | 96 |
Jak czytać te liczby
Liczby pokazują, gdzie i kiedy ludzie notują przyrodę, a nie tylko, gdzie gatunek żyje. Zapisów przybywa tam, gdzie chodzi więcej obserwatorów, i w miesiącach, w których gatunek łatwo zauważyć albo sfotografować. Jeden duży zbiór danych, na przykład z jednego programu badań, potrafi przeważyć całe województwo.
Brak rekordów w województwie nie znaczy, że gatunku tam nie ma.
Obserwacje z iNaturalist o jakości badawczej i z otwartą licencją trafiają także do GBIF, więc część rekordów GBIF to te same spotkania. Dlatego obu liczb nie dodajemy.
Źródła: iNaturalist, obserwacje o jakości badawczej z Polski, odczyt 30 września 2026. Obserwacje mają licencje nadane przez ich autorów; pokazujemy tylko liczby. GBIF.org, dostęp 30 września 2026. Licencje rekordów zależą od zbioru danych (CC0, CC BY albo CC BY-NC); pokazujemy tylko zagregowane liczby.
Granice województw na mapie: © autorzy OpenStreetMap, geoBoundaries, ODbL 1.0.
Jak policzyliśmy te liczby
Liczby policzył potok pipelines/obserwacje/pobierz.mjs z publicznych interfejsów GBIF i iNaturalist. Nazwę łacińską z karty dopasowujemy dokładnie; gatunek bez pewnego dopasowania ma pustą wartość i zapisany powód. GBIF liczy rekordy obecności gatunku z kodem kraju PL wszystkich rodzajów: obserwacje terenowe, okazy zielnikowe i muzealne oraz dane z literatury. Województwo wynika z granic GADM, które GBIF przypisuje rekordom ze współrzędnymi; rekordy bez współrzędnych i z punktem za granicą liczymy osobno. iNaturalist liczy obserwacje o jakości badawczej z Polski według miesiąca obserwacji, a u roślin okrytonasiennych także obserwacje z adnotacją kwiatów albo owoców lub nasion. Obserwacje badawcze z iNaturalist z otwartą licencją trafiają też do GBIF, więc liczb z obu źródeł nie sumujemy.
Nie pomyl
Podobne gatunki
| Gatunek | Nazwa łacińska | Czym się różni |
|---|---|---|
| Jaszczurka żyworodnaZootoca vivipara | Zootoca vivipara | Jaszczurka żyworodna jest mniejsza i smuklejsza, ma drobną głowę i nigdy nie ma zielonych boków; na grzbiecie zwykle cienką ciemną kreskę zamiast plam z białym środkiem. |
Dane
Ochrona, fakty i terminy
Status ochronny
Częściowa
Gatunek objęty ochroną częściową (załącznik nr 2 rozporządzenia, lp. 34), z dodatkowym zakazem umyślnego płoszenia i niepokojenia. Nie wolno jej łapać ani niszczyć miejsc, w których składa jaja i zimuje.
Źródło: Rozporządzenie Ministra Środowiska w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt, tekst jednolity (Dz.U. 2022 poz. 2380), załącznik nr 2, lp. 34. Sprawdzono: 30 września 2026.
Fakty
Długość
około 24 cm z ogonem
Źródło: Lasy Państwowe, Leśnoteka: Jaszczurka zwinka
Jaja
5 do 15 w ziemi; młode wylęgają się po około dwóch miesiącach i mają około 5 cm
Źródło: Lasy Państwowe, Leśnoteka: Jaszczurka zwinka
Barwy godowe
boki i szyja samca zielenieją w okresie godów
Źródło: Lasy Państwowe, Leśnoteka: Jaszczurka zwinka
Terminy z tej karty
- bór
- Las z przewagą drzew iglastych, najczęściej sosny, na ubogiej i kwaśnej glebie.
- zrąb
- Powierzchnia, z której wycięto drzewa, przygotowana pod nowy las.
- dąbrowa
- Widny las dębowy, w którym korony nie zamykają się szczelnie i runo dostaje światło.
Pełne wyjaśnienia są w słowniczku.
Skąd to wiemy
Opis nie został jeszcze zestawiony ze źródłem urzędowym: traktuj go jako wstępny. Status ochronny jest wyjątkiem i ma własne źródło powyżej.
Przegląd karty: 30 września 2026. Wymiary, terminy i długość życia są orientacyjne.
Ilustracje poglądowe z przezroczystym tłem. Pięć z nich powstało wcześniej dla koła roku i jest tu użytych ponownie bez zmian; pozostałe powstały dla atlasu w tym samym stylu. Rysunek pokazuje ogólny pokrój i układ barw, nie zastępuje fotografii ani klucza do oznaczania.
Fotografie pochodzą z Wikimedia Commons; autor i licencja stoją przy każdym zdjęciu, a strona pliku jest jedno kliknięcie dalej. Zdjęcia pomniejszyliśmy i przekodowaliśmy, nie zmienialiśmy tego, co pokazują. Przy wyborze sprawdzaliśmy nazwę gatunkową w kategoriach pliku, bo nazwa pliku bywa myląca.