płazy i gady, osiadły
Padalec zwyczajny
Anguis fragilis
Beznoga jaszczurka o gładkim, lśniącym ciele, którą łatwo wziąć za węża; w odróżnieniu od węży ma ruchome powieki i potrafi odrzucić ogon.
- Rodzina
- padalcowate
- Wielkość
- długość do 50 cm, z czego połowa to ogon
- Długość życia
- brak pewnych danych
- W ciągu roku
- osiadły
- Ochrona
- częściowa
- Kiedy obserwować
- IV–IXNajlepiej widoczny w miesiącach: kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień.
Fot. Diego Delso, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons, zdjęcie pomniejszone
,_Jurata,_Pen%C3%ADnsula_de_Hel,_Polonia,_2013-05-24,_DD_07.jpg){kind=link}
W terenie
Jak rozpoznać
- 01 / CECHA
Jaszczurka bez nóg
Ma ruchome powieki i mruga, czego żaden wąż nie potrafi. Głowa przechodzi w tułów bez przewężenia, a język jest płaski i rozcięty tylko na końcu.
- 02 / CECHA
Łuski i barwa
Łuski drobne, gładkie i równe, przez co ciało lśni jak wypolerowany metal. Grzbiet brązowy, miedziany albo szarawy; samice mają zwykle ciemne boki i ciemną kreskę wzdłuż grzbietu, samce bywają jednolite.
- 03 / CECHA
Ogon
Ogon stanowi około połowy długości. Chwycony, odrywa się i wije jeszcze przez chwilę, a zwierzę ucieka; nowy ogon odrasta krótszy i tępo zakończony.
- 04 / CECHA
Tryb życia
Rzadko wygrzewa się na otwartej przestrzeni; częściej leży pod kłodą, kamieniem albo w kompoście. Poluje wieczorem i po deszczu, głównie na nagie ślimaki i dżdżownice.
- 05 / CECHA
Dwa gatunki
W Polsce żyją dwa bardzo podobne padalce: zwyczajny i kolchidzki, zwany też wschodnim, stwierdzony we wschodniej i południowo-wschodniej części kraju. Kolchidzki ma zwykle wyraźny otwór słuchowy i więcej rzędów łusek wokół tułowia; w terenie trudno je rozróżnić.
Siedlisko
Gdzie szukać
Lasy liściaste i mieszane z grubą ściółką, skraje lasu, polany i zarośla, także ogrody blisko lasu. Potrzebuje wilgotnych kryjówek pod kłodami i kamieniami oraz miejsc, gdzie nie brakuje ślimaków.
Lasy, w których bywa najczęściej
Zwierzę nie jest przypisane do siedliska tak ściśle jak roślina. Lista mówi, gdzie spotyka się je najczęściej, a nie gdzie wyłącznie.
wrzesień
Kalendarz gatunku
| Zjawisko | styczeń | luty | marzec | kwiecień | maj | czerwiec | lipiec | sierpień | wrzesień, bieżący miesiąc | październik | listopad | grudzień |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Wyjście z zimowania | nie | nie | tak | tak | nie | nie | nie | nie | nie | nie | nie | nie |
| Gody | nie | nie | nie | tak | tak | nie | nie | nie | nie | nie | nie | nie |
| Narodziny młodych | nie | nie | nie | nie | nie | nie | nie | tak | tak | nie | nie | nie |
| Zimowanie | tak | tak | nie | nie | nie | nie | nie | nie | nie | tak | tak | tak |
zjawisko trwanie występujeBieżący miesiąc: wrzesień.
Terminy zależą od pogody, wysokości nad poziomem morza i regionu. Kolumnę bieżącego miesiąca zaznaczyliśmy tłem.
Dane z obserwacji
Obserwacje w Polsce
Kiedy notowano
1696 obserwacji o jakości badawczej z Polski w iNaturalist. Najwięcej w maju: 437.
Liczby dla miesięcy
| Miesiąc | Wszystkie |
|---|---|
| Styczeń | 3 |
| Luty | 4 |
| Marzec | 24 |
| Kwiecień | 167 |
| Maj | 437 |
| Czerwiec | 277 |
| Lipiec | 237 |
| Sierpień | 294 |
| Wrzesień | 194 |
| Październik | 46 |
| Listopad | 10 |
| Grudzień | 3 |
Gdzie notowano
Rekordy z Polski w GBIF: 3166, w tym przypisanych do województw: 2597. Najwięcej w województwie dolnośląskim: 330.
Rekordy w województwie
- 56–99
- 100–199
- 200–330
Poza mapą: 557 rekordów bez punktu przypisanego do kraju (bez współrzędnych albo na morzu) i 12 rekordów z punktem za granicą.
Liczby dla województw
| Województwo | Rekordy |
|---|---|
| Dolnośląskie | 330 |
| Pomorskie | 260 |
| Wielkopolskie | 260 |
| Zachodniopomorskie | 215 |
| Kujawsko-pomorskie | 208 |
| Lubuskie | 182 |
| Podlaskie | 171 |
| Mazowieckie | 155 |
| Małopolskie | 140 |
| Warmińsko-mazurskie | 132 |
| Śląskie | 124 |
| Łódzkie | 111 |
| Podkarpackie | 98 |
| Opolskie | 81 |
| Lubelskie | 74 |
| Świętokrzyskie | 56 |
Jak czytać te liczby
Liczby pokazują, gdzie i kiedy ludzie notują przyrodę, a nie tylko, gdzie gatunek żyje. Zapisów przybywa tam, gdzie chodzi więcej obserwatorów, i w miesiącach, w których gatunek łatwo zauważyć albo sfotografować. Jeden duży zbiór danych, na przykład z jednego programu badań, potrafi przeważyć całe województwo.
Brak rekordów w województwie nie znaczy, że gatunku tam nie ma.
Obserwacje z iNaturalist o jakości badawczej i z otwartą licencją trafiają także do GBIF, więc część rekordów GBIF to te same spotkania. Dlatego obu liczb nie dodajemy.
Źródła: iNaturalist, obserwacje o jakości badawczej z Polski, odczyt 30 września 2026. Obserwacje mają licencje nadane przez ich autorów; pokazujemy tylko liczby. GBIF.org, dostęp 30 września 2026. Licencje rekordów zależą od zbioru danych (CC0, CC BY albo CC BY-NC); pokazujemy tylko zagregowane liczby.
Granice województw na mapie: © autorzy OpenStreetMap, geoBoundaries, ODbL 1.0.
Jak policzyliśmy te liczby
Liczby policzył potok pipelines/obserwacje/pobierz.mjs z publicznych interfejsów GBIF i iNaturalist. Nazwę łacińską z karty dopasowujemy dokładnie; gatunek bez pewnego dopasowania ma pustą wartość i zapisany powód. GBIF liczy rekordy obecności gatunku z kodem kraju PL wszystkich rodzajów: obserwacje terenowe, okazy zielnikowe i muzealne oraz dane z literatury. Województwo wynika z granic GADM, które GBIF przypisuje rekordom ze współrzędnymi; rekordy bez współrzędnych i z punktem za granicą liczymy osobno. iNaturalist liczy obserwacje o jakości badawczej z Polski według miesiąca obserwacji, a u roślin okrytonasiennych także obserwacje z adnotacją kwiatów albo owoców lub nasion. Obserwacje badawcze z iNaturalist z otwartą licencją trafiają też do GBIF, więc liczb z obu źródeł nie sumujemy.
Nie pomyl
Podobne gatunki
| Gatunek | Nazwa łacińska | Czym się różni |
|---|---|---|
| Żmija zygzakowataVipera berus | Vipera berus | Żmija ma pionową źrenicę, nie mruga, ma wyraźną szyję i zygzak na grzbiecie; padalec ma powieki, gładkie lśniące łuski i głowę bez przewężenia. |
| Zaskroniec zwyczajnyNatrix natrix | Natrix natrix | Zaskroniec jest długi i smukły, z jasnymi plamami na tyle głowy i matowymi łuskami z wyraźną listewką; padalec jest krótszy i gładki jak wypolerowany. |
Dane
Ochrona, fakty i terminy
Status ochronny
Częściowa
Padalec zwyczajny jest objęty ochroną częściową (załącznik nr 2 rozporządzenia, lp. 32), z dodatkowym zakazem umyślnego płoszenia i niepokojenia. Rozporządzenie wymienia tylko Anguis fragilis; padalec kolchidzki (Anguis colchica), wyróżniany jako osobny gatunek od 2010 roku, nie ma w nim osobnej pozycji. Obu gatunków nie da się pewnie odróżnić bez chwytania, więc każdego padalca zostaw w spokoju.
Źródło: Rozporządzenie Ministra Środowiska w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt, tekst jednolity (Dz.U. 2022 poz. 2380), załącznik nr 2, lp. 32. Sprawdzono: 30 września 2026.
Fakty
Długość
do 50 cm, z czego połowa to ogon
Źródło: Lasy Państwowe, Leśnoteka: Padalec zwyczajny
Pokarm
nagie ślimaki, dżdżownice i owady
Źródło: Lasy Państwowe, Leśnoteka: Padalec zwyczajny
Dwa gatunki w Polsce
padalec zwyczajny i padalec kolchidzki; granice ich zasięgów wciąż się ustala
Źródło: G. Skórzewski, Chrońmy Przyrodę Ojczystą 73 (1), 2017
Terminy z tej karty
- jajożyworodność
- Sposób rozmnażania, w którym jaja rozwijają się w ciele samicy, a młode wychodzą z osłonek tuż przed złożeniem albo w jego trakcie.
- grąd
- Wielogatunkowy las liściasty, głównie dębowo-grabowy z lipą i klonem; kiedyś dominował na polskim niżu.
- runo
- Najniższe piętro lasu: mchy, trawy, zioła, borówki i paprocie tuż nad ziemią.
Pełne wyjaśnienia są w słowniczku.
Skąd to wiemy
Opis nie został jeszcze zestawiony ze źródłem urzędowym: traktuj go jako wstępny. Status ochronny jest wyjątkiem i ma własne źródło powyżej.
- Lasy Państwowe, Leśnoteka: Padalec zwyczajny
- Amphibian and Reptile Conservation Trust, Slow-worm
- G. Skórzewski, Uwagi na temat badań i występowania padalca kolchidzkiego w Polsce, Chrońmy Przyrodę Ojczystą 73 (1): 57–63, 2017
Przegląd karty: 30 września 2026. Wymiary, terminy i długość życia są orientacyjne.
Ilustracje poglądowe z przezroczystym tłem. Pięć z nich powstało wcześniej dla koła roku i jest tu użytych ponownie bez zmian; pozostałe powstały dla atlasu w tym samym stylu. Rysunek pokazuje ogólny pokrój i układ barw, nie zastępuje fotografii ani klucza do oznaczania.
Fotografie pochodzą z Wikimedia Commons; autor i licencja stoją przy każdym zdjęciu, a strona pliku jest jedno kliknięcie dalej. Zdjęcia pomniejszyliśmy i przekodowaliśmy, nie zmienialiśmy tego, co pokazują. Przy wyborze sprawdzaliśmy nazwę gatunkową w kategoriach pliku, bo nazwa pliku bywa myląca.