płazy i gady, osiadły
Traszka zwyczajna
Lissotriton vulgaris
Niewielki płaz ogoniasty, wiosną w wodzie, przez resztę roku w wilgotnej ściółce; samiec w szacie godowej ma falisty grzebień, który ciągnie się bez przerwy od głowy po koniec ogona.
- Rodzina
- salamandrowate
- Wielkość
- długość z ogonem do około 10 cm
- Długość życia
- brak pewnych danych
- W ciągu roku
- osiadły
- Ochrona
- częściowa
- Kiedy obserwować
- III–XNajlepiej widoczny w miesiącach: marzec, kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, październik.
Fot. Piet Spaans, CC BY-SA 2.5, Wikimedia Commons, zdjęcie pomniejszone
W terenie
Jak rozpoznać
- 01 / CECHA
Samiec wiosną
W wodzie samiec ma wysoki, falisty grzebień od głowy po koniec ogona, bez przerwy u nasady ogona, okrągłe czarne plamy na ciele i ciemne pasy po bokach głowy. Wzdłuż dolnego brzegu ogona biegnie pomarańczowy pas z niebieskawym połyskiem.
- 02 / CECHA
Samica i szata lądowa
Samica jest brązowawa, bez grzebienia, z drobnymi plamkami. Na lądzie obie płcie tracą barwy godowe: skóra robi się matowa, aksamitna i ciemniejsza.
- 03 / CECHA
Spód
Brzuch żółty do pomarańczowego, z drobnymi czarnymi plamami, które zwykle sięgają też gardła. Traszka górska ma brzuch jednolicie pomarańczowy, bez plam.
- 04 / CECHA
Na lądzie
Poza okresem godów żyje pod kłodami, kamieniami i w ściółce wilgotnego lasu, zwykle niedaleko zbiornika. Porusza się powoli, nie tak jak jaszczurka, która znika w ułamku sekundy.
Tropy i ślady
Co zostawia
- INNE
Liść zawinięty wokół jaja
Samica składa jaja pojedynczo i każde zawija w liść rośliny wodnej. W płytkiej wodzie widać wtedy listki złożone na pół, z jednym jajem w środku.
Nie pomyl: Żaby i ropuchy składają setki jaj naraz, w kłębach albo w sznurach, nigdy pojedynczo w liściach.
- INNE
Larwa ze skrzelami
Larwa ma pierzaste skrzela zewnętrzne za głową, a przednie nogi wyrastają jej przed tylnymi, odwrotnie niż u kijanek żab i ropuch.
Ślad rozstrzyga rozpoznanie tylko razem z miejscem i porą roku. Pojedynczy odcisk w rozmytym błocie bywa nie do oznaczenia i nie ma w tym nic wstydliwego.
Siedlisko
Gdzie szukać
Płytkie, zarośnięte roślinnością stawy, oczka, starorzecza i rowy, także w lesie i na jego skraju. Poza godami wilgotne lasy liściaste, zarośla i ogrody z kryjówkami pod kłodami i kamieniami.
wrzesień
Kalendarz gatunku
| Zjawisko | styczeń | luty | marzec | kwiecień | maj | czerwiec | lipiec | sierpień | wrzesień, bieżący miesiąc | październik | listopad | grudzień |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Gody w wodzie | nie | nie | tak | tak | tak | tak | nie | nie | nie | nie | nie | nie |
| Larwy ze skrzelami | nie | nie | nie | nie | tak | tak | tak | tak | nie | nie | nie | nie |
| Życie na lądzie | nie | nie | nie | nie | nie | nie | tak | tak | tak | tak | nie | nie |
| Zimowanie | tak | tak | nie | nie | nie | nie | nie | nie | nie | nie | tak | tak |
zjawisko trwanie występujeBieżący miesiąc: wrzesień.
Terminy zależą od pogody, wysokości nad poziomem morza i regionu. Kolumnę bieżącego miesiąca zaznaczyliśmy tłem.
Dane z obserwacji
Obserwacje w Polsce
Kiedy notowano
701 obserwacji o jakości badawczej z Polski w iNaturalist. Najwięcej w kwietniu: 140.
Liczby dla miesięcy
| Miesiąc | Wszystkie |
|---|---|
| Styczeń | 1 |
| Luty | 13 |
| Marzec | 87 |
| Kwiecień | 140 |
| Maj | 100 |
| Czerwiec | 78 |
| Lipiec | 58 |
| Sierpień | 127 |
| Wrzesień | 55 |
| Październik | 37 |
| Listopad | 1 |
| Grudzień | 4 |
Gdzie notowano
Rekordy z Polski w GBIF: 2998, w tym przypisanych do województw: 2684. Najwięcej w województwie świętokrzyskim: 325.
Rekordy w województwie
- 52–99
- 100–199
- 200–325
Poza mapą: 302 rekordy bez punktu przypisanego do kraju (bez współrzędnych albo na morzu) i 12 rekordów z punktem za granicą.
Liczby dla województw
| Województwo | Rekordy |
|---|---|
| Świętokrzyskie | 325 |
| Małopolskie | 303 |
| Śląskie | 278 |
| Pomorskie | 237 |
| Podkarpackie | 224 |
| Wielkopolskie | 191 |
| Mazowieckie | 160 |
| Zachodniopomorskie | 158 |
| Kujawsko-pomorskie | 149 |
| Podlaskie | 119 |
| Dolnośląskie | 113 |
| Warmińsko-mazurskie | 108 |
| Łódzkie | 91 |
| Lubelskie | 89 |
| Lubuskie | 87 |
| Opolskie | 52 |
Jak czytać te liczby
Liczby pokazują, gdzie i kiedy ludzie notują przyrodę, a nie tylko, gdzie gatunek żyje. Zapisów przybywa tam, gdzie chodzi więcej obserwatorów, i w miesiącach, w których gatunek łatwo zauważyć albo sfotografować. Jeden duży zbiór danych, na przykład z jednego programu badań, potrafi przeważyć całe województwo.
Brak rekordów w województwie nie znaczy, że gatunku tam nie ma.
Obserwacje z iNaturalist o jakości badawczej i z otwartą licencją trafiają także do GBIF, więc część rekordów GBIF to te same spotkania. Dlatego obu liczb nie dodajemy.
Źródła: iNaturalist, obserwacje o jakości badawczej z Polski, odczyt 30 września 2026. Obserwacje mają licencje nadane przez ich autorów; pokazujemy tylko liczby. GBIF.org, dostęp 30 września 2026. Licencje rekordów zależą od zbioru danych (CC0, CC BY albo CC BY-NC); pokazujemy tylko zagregowane liczby.
Granice województw na mapie: © autorzy OpenStreetMap, geoBoundaries, ODbL 1.0.
Jak policzyliśmy te liczby
Liczby policzył potok pipelines/obserwacje/pobierz.mjs z publicznych interfejsów GBIF i iNaturalist. Nazwę łacińską z karty dopasowujemy dokładnie; gatunek bez pewnego dopasowania ma pustą wartość i zapisany powód. GBIF liczy rekordy obecności gatunku z kodem kraju PL wszystkich rodzajów: obserwacje terenowe, okazy zielnikowe i muzealne oraz dane z literatury. Województwo wynika z granic GADM, które GBIF przypisuje rekordom ze współrzędnymi; rekordy bez współrzędnych i z punktem za granicą liczymy osobno. iNaturalist liczy obserwacje o jakości badawczej z Polski według miesiąca obserwacji, a u roślin okrytonasiennych także obserwacje z adnotacją kwiatów albo owoców lub nasion. Obserwacje badawcze z iNaturalist z otwartą licencją trafiają też do GBIF, więc liczb z obu źródeł nie sumujemy.
Nie pomyl
Podobne gatunki
| Gatunek | Nazwa łacińska | Czym się różni |
|---|---|---|
| Jaszczurka żyworodnaZootoca vivipara | Zootoca vivipara | Jaszczurka ma suchą, łuskowatą skórę i pazurki na palcach, a spłoszona ucieka bardzo szybko; traszka ma gładką albo aksamitną skórę i porusza się powoli. |
Dane
Ochrona, fakty i terminy
Status ochronny
Częściowa
Gatunek objęty ochroną częściową (załącznik nr 2 rozporządzenia, lp. 42), z dodatkowym zakazem umyślnego płoszenia i niepokojenia. Nie wolno łapać traszek ani wyjmować ich jaj i larw z wody.
Źródło: Rozporządzenie Ministra Środowiska w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt, tekst jednolity (Dz.U. 2022 poz. 2380), załącznik nr 2, lp. 42. Sprawdzono: 30 września 2026.
Fakty
Długość
do 10 cm
Źródło: Amphibian and Reptile Conservation Trust, Smooth newt
Jaja
każde osobno, zawinięte w liść rośliny wodnej
Źródło: Amphibian and Reptile Conservation Trust, Smooth newt
Larwy
skrzela zewnętrzne, przednie nogi wyrastają przed tylnymi
Źródło: Amphibian and Reptile Conservation Trust, Smooth newt
Terminy z tej karty
- grąd
- Wielogatunkowy las liściasty, głównie dębowo-grabowy z lipą i klonem; kiedyś dominował na polskim niżu.
- łęg
- Las nad rzeką, okresowo zalewany, z olszą, jesionem i wierzbami.
- ols
- Żyzny las olszowy na terenach stale podtopionych, bagnach i torfowiskach niskich.
Pełne wyjaśnienia są w słowniczku.
Skąd to wiemy
Opis nie został jeszcze zestawiony ze źródłem urzędowym: traktuj go jako wstępny. Status ochronny jest wyjątkiem i ma własne źródło powyżej.
Przegląd karty: 30 września 2026. Wymiary, terminy i długość życia są orientacyjne.
Ilustracje poglądowe z przezroczystym tłem. Pięć z nich powstało wcześniej dla koła roku i jest tu użytych ponownie bez zmian; pozostałe powstały dla atlasu w tym samym stylu. Rysunek pokazuje ogólny pokrój i układ barw, nie zastępuje fotografii ani klucza do oznaczania.
Fotografie pochodzą z Wikimedia Commons; autor i licencja stoją przy każdym zdjęciu, a strona pliku jest jedno kliknięcie dalej. Zdjęcia pomniejszyliśmy i przekodowaliśmy, nie zmienialiśmy tego, co pokazują. Przy wyborze sprawdzaliśmy nazwę gatunkową w kategoriach pliku, bo nazwa pliku bywa myląca.