mchy i porosty

Brodaczka zwyczajna

Usnea dasopoga

Porost zwisający z gałęzi jak szarozielona broda; od nitek odchodzą pod kątem prostym krótkie włókienka, jak ości ryby.

Rodzina: tarczownicowate
Wielkość: nitki zwykle 15–30 cm, czasem ponad 50 cm długości (ITALIC)
Długowieczność: porost wieloletni
Piętro lasu: na ziemi i na korze
Ochrona: częściowa
Sezonowość: I–XIIWidoczny przez cały rok.

Brodaczka zwyczajna: broda na pniu. — Broda na pniu1 / 2

Fot. Donald Hobern, CC BY 2.0, Wikimedia Commons, zdjęcie pomniejszone

W terenie

Jak rozpoznać

01 / CECHA
Plecha
Krzaczkowata i nitkowata, zwisa z gałęzi i osiąga znaczną długość. Jest szarozielona, a u nasady czarna i poprzecznie popękana.
02 / CECHA
Włókienka
Od głównych nitek odchodzą pod kątem prostym krótkie włókienka, zwykle 2–3 mm, najwyżej około 1 cm, rozmieszczone na całej długości.
03 / CECHA
Rdzeń
Wewnątrz nitek biegnie gruby, biały, wytrzymały rdzeń, który zajmuje 36–51% grubości nitki. Mąkla i odnożyce go nie mają.
04 / CECHA
Urwistki
Drobne, punktowe skupienia urwistek na nitkach. Owocniki są rzadkie, do 1 mm średnicy.
05 / CECHA
Nie pomyl
Brodaczka właściwa, pod ochroną ścisłą, rozgałęzia się wyraźnie nieregularnie i ma rozdęte odcinki. Brodaczki oznacza się między innymi po przekroju nitki i barwieniu odczynnikami.

Siedlisko

Gdzie rośnie

Gałęzie i pnie drzew w wilgotnych lasach, często tam, gdzie bywają mgły; rośnie między innymi na sosnach, modrzewiach i brzozach. Potrzebuje czystego powietrza: w skali porostowej pojawia się dopiero w lasach i puszczach z dala od miast. Kody siedlisk to pomocnicze powiązanie atlasowe.

Typy siedliskowe lasu

Kody opisują żyzność i wilgotność siedliska. Kliknij, żeby zobaczyć, jak taki las wygląda w całości.

wrzesień

Kalendarz gatunku

Kalendarz sezonowy: brodaczka zwyczajna. Wiersze to zjawiska, kolumny to miesiące od stycznia do grudnia.
Zjawisko	styczeń	luty	marzec	kwiecień	maj	czerwiec	lipiec	sierpień	wrzesień, bieżący miesiąc	październik	listopad	grudzień
Plecha widoczna	tak	tak	tak	tak	tak	tak	tak	tak	tak	tak	tak	tak

zjawisko trwanie występujeBieżący miesiąc: wrzesień.

Terminy zależą od pogody, wysokości nad poziomem morza i regionu. Kolumnę bieżącego miesiąca zaznaczyliśmy tłem.

Dane z obserwacji

Obserwacje w Polsce

Kiedy notowano

4 obserwacje o jakości badawczej z Polski w iNaturalist: za mało, żeby pokazać sezon.

Liczby dla miesięcy

Obserwacje z iNaturalist według miesiąca: brodaczka zwyczajna
Miesiąc	Wszystkie
Styczeń	0
Luty	0
Marzec	0
Kwiecień	0
Maj	1
Czerwiec	0
Lipiec	0
Sierpień	1
Wrzesień	0
Październik	1
Listopad	0
Grudzień	1

Gdzie notowano

Rekordy z Polski w GBIF: 1538, w tym przypisanych do województw: 1250. Najwięcej w województwie małopolskim: 674.

Rekordy w województwie

0 (brak rekordów)
1
2–9
10–19
20–674

Liczby dla województw

Rekordy GBIF według województwa: brodaczka zwyczajna
Województwo	Rekordy
Małopolskie	674
Podlaskie	222
Lubelskie	177
Pomorskie	84
Warmińsko-mazurskie	24
Śląskie	21
Świętokrzyskie	15
Dolnośląskie	8
Lubuskie	8
Podkarpackie	5
Zachodniopomorskie	4
Mazowieckie	3
Łódzkie	2
Wielkopolskie	2
Kujawsko-pomorskie	1
Opolskie	0

Jak czytać te liczby

Liczby pokazują, gdzie i kiedy ludzie notują przyrodę, a nie tylko, gdzie gatunek żyje. Zapisów przybywa tam, gdzie chodzi więcej obserwatorów, i w miesiącach, w których gatunek łatwo zauważyć albo sfotografować. Jeden duży zbiór danych, na przykład z jednego programu badań, potrafi przeważyć całe województwo.

Brak rekordów w województwie nie znaczy, że gatunku tam nie ma.

Obserwacje z iNaturalist o jakości badawczej i z otwartą licencją trafiają także do GBIF, więc część rekordów GBIF to te same spotkania. Dlatego obu liczb nie dodajemy.

Źródła: iNaturalist, obserwacje o jakości badawczej z Polski, odczyt 30 września 2026. Obserwacje mają licencje nadane przez ich autorów; pokazujemy tylko liczby. GBIF.org, dostęp 30 września 2026. Licencje rekordów zależą od zbioru danych (CC0, CC BY albo CC BY-NC); pokazujemy tylko zagregowane liczby.

Granice województw na mapie: © autorzy OpenStreetMap, geoBoundaries, ODbL 1.0.

Jak policzyliśmy te liczby

Liczby policzył potok pipelines/obserwacje/pobierz.mjs z publicznych interfejsów GBIF i iNaturalist. Nazwę łacińską z karty dopasowujemy dokładnie; gatunek bez pewnego dopasowania ma pustą wartość i zapisany powód. GBIF liczy rekordy obecności gatunku z kodem kraju PL wszystkich rodzajów: obserwacje terenowe, okazy zielnikowe i muzealne oraz dane z literatury. Województwo wynika z granic GADM, które GBIF przypisuje rekordom ze współrzędnymi; rekordy bez współrzędnych i z punktem za granicą liczymy osobno. iNaturalist liczy obserwacje o jakości badawczej z Polski według miesiąca obserwacji, a u roślin okrytonasiennych także obserwacje z adnotacją kwiatów albo owoców lub nasion. Obserwacje badawcze z iNaturalist z otwartą licencją trafiają też do GBIF, więc liczb z obu źródeł nie sumujemy.

Nie pomyl

Podobne gatunki

Podobne gatunki i różnice. Karta: brodaczka zwyczajna.
Gatunek	Nazwa łacińska	Czym się różni
Mąkla tarniowaEvernia prunastri	Evernia prunastri	Mąkla ma płaskie, rzemykowate odcinki z białym spodem i nie ma rdzenia; brodaczka ma okrągłe nitki z wytrzymałym, białym rdzeniem.

Dane

Ochrona, fakty i terminy

Status ochronny

Częściowa

Gatunek objęty ochroną częściową: załącznik nr 2, lp. 66. Zakazane jest między innymi umyślne niszczenie, zrywanie i zbiór oraz niszczenie siedliska. Z brodaczek ochronę częściową ma jeszcze tylko brodaczka kępkowa; 49 innych gatunków tego rodzaju jest w załączniku nr 1, pod ochroną ścisłą.

Źródło: Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej grzybów (Dz.U. 2014 poz. 1408), załączniki 1–3; porosty są w nim grzybami zlichenizowanymi. Sprawdzono: 30 września 2026.

Wskaźnik czystego powietrza
w polskiej skali porostowej pojawia się od strefy 6: w lasach i puszczach z dala od miast, gdzie w metrze sześciennym powietrza jest 30–40 mikrogramów dwutlenku siarki albo mniej
Źródło: Zintegrowana Platforma Edukacyjna: Porosty jako organizmy wskaźnikowe
Nazwa łacińska
rozporządzenie z 2014 roku zapisuje ją jako Usnea dasypoga, część wykazów jako Usnea filipendula; krajowy katalog porostów przyjmuje nazwę Usnea dasopoga
Źródło: Fałtynowicz i Krzewicka 2023, Cyfrowy katalog bioróżnorodności Polski: porosty, wersja 1.5 (GBIF Polska); Dz.U. 2014 poz. 1408

Terminy z tej karty

plecha: Ciało organizmu niepodzielone na korzeń, łodygę i liście; tak zbudowane są między innymi porosty.
soredia: Mączyste grudki z komórek glonu owiniętych strzępkami grzyba, którymi porost rozmnaża się bez zarodników; po polsku także urwistki.
owocnik: Część grzyba, w której lub na której powstają zarodniki służące rozmnażaniu.

Pełne wyjaśnienia są w słowniczku.

Skąd to wiemy

Opis nie został jeszcze zestawiony ze źródłem urzędowym: traktuj go jako wstępny. Osobno sprawdzone wskazówki terenowe mają odnośnik do źródła. Status ochronny ma własne źródło powyżej.

Przegląd karty: 30 września 2026. Terminy sezonowe, wielkość i długość życia są orientacyjne.

Fotografie pochodzą z Wikimedia Commons. Autor i licencja są pod zdjęciem. Kadr na miniaturze może różnić się od pełnego zdjęcia.

Brodaczka zwyczajna

Jak rozpoznać

Plecha

Włókienka

Rdzeń

Urwistki